De erfbelasting over het kindsdeel is lager dan je denkt

Het is veel stellen een doorn in het oog dat de langstlevende mogelijk erfbelasting moet betalen over het kindsdeel. In dit blog ontdek je wanneer je erfbelasting moet betalen over het kindsdeel en hoe je zelf het bedrag kunt berekenen. Gelukkig valt dat bedrag in de praktijk vaak mee. Dit komt onder andere doordat het vrijgestelde gedeelte veel groter is dan de meeste mensen denken. Wil je precies weten hoe het zit? Bekijk dan eerst de video met uitleg hieronder en lees daarna verder.

meer video’s over erfbelasting vind je op mijn YouTube kanaal

Wanneer moet je erfbelasting betalen over het kindsdeel?

Als je getrouwd bent en kinderen hebt, geldt op grond van de wet automatisch een langstlevende regeling. Deze regeling houdt in dat bij het overlijden van de eerste van beide echtgenoten de volledige erfenis naar de langstlevende gaat. In ruil daarvoor erven de kinderen een vordering op de langstlevende. Ik noem dat zelf ook wel een “tegoedbon”. De kinderen mogen de vordering in beginsel pas opeisen als de langstlevende overlijdt. Tot dat moment betaalt de langstlevende geen rente of aflossing aan de kinderen.

De kinderen erven op het moment van overlijden dus een vordering. Ook al krijgen ze nog niks uitbetaald, ze erven wel degelijk iets. Als de waarde van de vordering hoger is dan de vrijstelling, is het meerdere belast met erfbelasting. De erfbelasting over het kindsdeel is een schuld van de nalatenschap. De langstlevende erft de volledige nalatenschap. Daaronder vallen behalve de bezittingen ook de schulden van de nalatenschap. Dit betekent dat de langstlevende de erfbelasting over de vordering van de kinderen moet betalen.

Als langstlevende hoor je binnen 8 maanden aangifte te doen voor de erfbelasting. Een paar maanden daarna ontvang je de aanslag erfbelasting. Je mag er dus van uit gaan dat je ongeveer één jaar na het overlijden van je echtgenoot de erfbelasting moet betalen.

Hoe moet je de erfbelasting berekenen over het kindsdeel?

De vordering die de kinderen erven, is dus belast met erfbelasting. Je kunt snel de mist in gaan met het berekenen van de erfbelasting over het kindsdeel. Dit komt doordat veel mensen een verkeerde volgorde aanhouden of belangrijke stappen overslaan.

Allereerst is het van belang dat je op de juiste manier berekent hoe groot de nalatenschap is. Als je geen huwelijkse voorwaarden hebt, is de erfenis van de overledene de helft van het totale vermogen. Veel mensen denken dat je over de volledige gemeenschap van goederen belasting betaalt. Dat is dus niet zo.

Een tweede vergissing is dat sommige mensen niet weten dat de langstlevende ook een erfdeel heeft. Als je twee kinderen hebt, dan deel je de erfenis dus niet door twee maar door drie. De beide kinderen en de langstlevende zijn ieder voor één/derde erfgenaam.

Vervolgens weet je dus hoe groot de vordering van de kinderen is. Daarna gaat van dat bedrag een percentage af omdat de kinderen het bedrag nog niet krijgen uitgekeerd. Dat de vordering niet opeisbaar is, verlaagt dus de waarde voor de erfbelasting. Het percentage hangt af van de leeftijd van de langstlevende. Eerst haal je deze “korting” er van af en daarna breng je de vrijstelling in mindering. Vervolgens bereken je de erfbelasting.

Hierna volgen een paar voorbeelden waarin ik uitleg hoe deze stappen in de praktijk werken.

Voorbeeld 1, een bescheiden vermogen

Martine en Kees zijn getrouwd en hebben samen twee kinderen. Ze hebben geen koophuis maar wel een auto, caravan, inboedel en wat spaargeld. De waarde van hun totale vermogen schatten ze op € 65.000. Ze maken zich zorgen over de erfbelasting als één van beiden zou komen te overlijden. Want ze hebben gehoord dat de kinderen maar een vrijstelling hebben van € 25.187 (2024).

Ze hebben daarom een afspraak bij de notaris gemaakt om te praten over de erfbelasting. Daar komen ze er achter dat ze zich geen zorgen hoeven te maken. Als één van beiden zou overlijden, vererft maar de helft van het vermogen. De erfenis is niet € 65.000 maar slechts de helft, dus € 32.500. Bovendien geldt de vrijstelling per kind. Zowel bij het eerste als het laatste overlijden hebben de kinderen ieder recht op een vrijstelling. In totaal kunnen de beide kinderen dus belastingvrij € 100.748 erven (4 keer € 25.187). Beide erfenissen zijn hierdoor belastingvrij.

Martine en Kees zijn blij dat ze naar de notaris zijn gegaan. De notaris heeft verteld dat ze geen testament hoeven te maken om erfbelasting te besparen. Wel hebben ze besloten om een zogenoemd “levenstestament” te maken. Dat is een akte waarin je uit voorzorg een algemene volmacht verleent voor het geval je in de toekomst niet meer wilsbekwaam bent. Ook als je geen koophuis hebt, is dat zeer verstandig.

erfenis belasting
de vrijstelling voor de kinderen wordt elk jaar verhoogd

Voorbeeld 2, koophuis met overwaarde

Net zoals het stel in het eerste voorbeeld, zijn Henk en Ingrid getrouwd en hebben ze twee kinderen. Het verschil is dat Henk en Ingrid wel een koophuis hebben. Hun appartement heeft een WOZ waarde van € 230.000 en er zit een hypotheek op van € 80.000. Verder hebben ze nog een auto die € 10.000 waard is en ze hebben € 20.000 spaargeld. Het totale vermogen is € 180.000.

vermogen Henk en Ingrid

Indien Henk als eerste zou overlijden, gaat de hele erfenis naar Ingrid. De kinderen hebben in ruil daarvoor ieder nog € 30.000 van haar tegoed. Dit bedrag is hoger dan de vrijstelling. Toch hoeft Ingrid als langstlevende geen erfbelasting te betalen over het kindsdeel. Dit komt doordat er een soort “korting” van het bedrag af gaat. Simpel gezegd, is een euro die je pas over 10 of 20 jaar krijgt op dit moment minder waard dan een euro.

Stel dat Ingrid 68 jaar is. Op grond van de Successiewet gaat er dan 48% van de vordering af. Dit betekent dat de werkelijke vordering van € 30.000 een fiscale waarde heeft van € 15.600 (100% minus 48% is 52%). Pas na deze verlaging gaat de vrijstelling er van af. De waarde van het erfdeel van de kinderen bij het eerste overlijden is lager dan de vrijstelling. Er is dus geen erfbelasting verschuldigd.

Ik heb al vaak de vraag gekregen waar het staat dat je op deze manier de erfbelasting over het kindsdeel moet berekenen. De leeftijdstabel vind je in het Uitvoeringsbesluit Successiewet 1956. Voor een bevestiging van de belastingdienst kun je op deze pagina kijken. Klik onderaan de tekst op “berekening erfbelasting” om een voorbeeld te bekijken.

In de handige tabel hieronder staat tot welk bedrag het kindsdeel vrijgesteld is van erfbelasting. Een werkelijke vordering van het blauwe bedrag heeft een fiscale waarde die precies gelijk is aan de vrijstelling.

erfbelasting kindsdeel
klik op de afbeelding voor een grote versie in een nieuw tabblad

Voorbeeld 3, huis vrij van hypotheek

Dat het niet altijd goed gaat met de erfbelasting, blijkt uit het volgende voorbeeld. Jack en Nelly zijn beiden 82 jaar en hebben samen één kind. Hun woning heeft een WOZ waarde van € 520.000 en is vrij van hypotheek. Al hun spaargeld zit in het huis. Op de bank staat daardoor maar € 5.000. Van het totale vermogen zit 99% dus vast in het huis.

vermogen Jack en Nelly

Indien Jack als eerste overlijdt, gaat de volledige erfenis naar Nelly. Hun kind erft in ruil daarvoor een vordering van € 131.250. Omdat Nelly 82 jaar is, gaat hier 24% van af. De werkelijke vordering blijft € 131.250, maar voor de erfbelasting geldt een fiscale waarde van € 99.750. Daarvan is in 2024 een bedrag van € 25.187 vrijgesteld. Het meerdere, dus € 74.563, is belast tegen 10%. Nelly moet als langstlevende dus € 7.456 aan erfbelasting betalen over het kindsdeel. Dat wordt een lastige kwestie, want op de bank staat maar € 5.000.

Gelukkig kunnen Jack en Nelly maatregelen treffen om dit te voorkomen. Daarover later meer. Eerst moeten we nog even kijken naar de belastingtarieven. De laatste stap bij het berekenen van de erfbelasting over het kindsdeel is het percentage dat je betaalt. Als je op de juiste wijze de fiscale waarde berekent en vervolgens de vrijstelling er van af haalt, blijft de ”belaste verkrijging” over.

De belaste verkrijging is het bedrag waarover je de erfbelasting berekent. Daarbij gelden twee tariefschijven. Voor kinderen is de eerste schijf 10% en de tweede schijf 20%. Als je boven de eerste schijf uitkomt, betaal je gelukkig alleen over het meerdere 20%. De eerste schijf geldt in 2024 tot € 152.368.

Hoe kun je de erfbelasting over het kindsdeel voorkomen?

Het bijzondere aan de Nederlandse erfbelasting is dat deze per erfgenaam wordt berekend. Als je de erfenis anders verdeelt in je testament, heeft dit ook gevolgen voor de erfbelasting. Met een slim testament kun je de erfbelasting uitstellen of verlagen. Dit zijn een paar mogelijkheden:

  • Veel mensen weten niet dat kleinkinderen dezelfde vrijstelling hebben als kinderen. Je kunt een hoop belasting besparen door een deel van je erfenis aan de kleinkinderen te geven. Dit kan ook in de vorm van een “tegoedbon” bij het overlijden van de eerste echtgenoot. Voor meer uitleg kun je dit blog lezen.
  • Een andere optie is een zogenoemd “opvullegaat”. Dit is een clausule waarmee je de erfbelasting kunt uitstellen door de vordering van de kinderen kleiner te maken. In deze tabel kun je zelf opzoeken of dat bij jullie past.
  • Nog een optie voor uitstel van de erfbelasting is een zogenoemd “tweetrapstestament”. Ik ben daar zelf niet zo enthousiast over maar het is een tijd zeer populair geweest in Nederland. Voor meer uitleg hierover kun je deze video bekijken.

Is je partner al overleden en had hij of zij geen slim testament gemaakt? En dreig je daardoor in de problemen te komen met de erfbelasting? Gelukkig valt er in dat geval nog te praten met de belastingdienst. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk om de erfbelasting in termijnen te betalen. Langer uitstel is mogelijk als de erfenis vast zit in een koophuis en je de erfbelasting niet op een andere manier kunt betalen. Kijk voor meer info op deze pagina van de belastingdienst of deze pagina van de rijksoverheid.

Meer lezen?

Veelgestelde vragen:

Wanneer moet je erfbelasting betalen over het kindsdeel?

Je moet erfbelasting betalen over het kindsdeel als de waarde hoger is dan de vrijstelling. Daarbij maakt het verschil of het kind zijn erfdeel direct krijgt of pas na het overlijden van de langstlevende. In het laatste geval is er sprake van een afwaardering voordat je de erfbelasting berekent.

Betaalt de langstlevende de erfbelasting over het kindsdeel?

Als het kind een vordering erft op de langstlevende, dan moet laatstgenoemde de erfbelasting betalen. Dit komt doordat de erfbelasting een schuld is van de nalatenschap. De langstlevende erft standaard alle bezittingen en schulden. Daaronder valt dus ook de erfbelasting.

Hoe hoog is de erfbelasting over het kindsdeel in 2023?

Krijg je als kind direct je erfdeel uitgekeerd? Bijvoorbeeld omdat je ouders gescheiden waren en één van beiden overlijdt? Dan heb je in 2023 recht op een vrijstelling van € 22.918. Daarboven gelden twee tariefschijven van 10% en 20%. Tot € 138.642 betaal je 10% en over het meerdere betaal je 20%.

Gaat de erfenis naar de langstlevende en erf jij een renteloze vordering? Dan is er sprake van een fiscale afwaardering op basis van de leeftijd van de langstlevende. Dit betekent dat je erfdeel vrijgesteld is tot het volgende bedrag:

50 tot 55 jaar € 81.850,00
55 tot 60 jaar € 67.405,88
60 tot 65 jaar € 57.295,00
65 tot 70 jaar € 44.073,08
70 tot 75 jaar € 39.513,79
75 tot 80 jaar € 32.740,00
80 tot 85 jaar € 30.155,26
85 tot 90 jaar € 27.948,78
90 jaar of ouder € 26.043,18

Bij de bedragen hierboven is de fiscale waarde van de vordering precies gelijk aan de vrijstelling van € 22.918.

Hoe hoog is de erfbelasting over het kindsdeel in 2024?

Krijg je als kind direct je erfdeel uitgekeerd? Bijvoorbeeld omdat je ouders gescheiden waren en één van beiden overlijdt? Dan heb je in 2024 recht op een vrijstelling van € 25.187. Daarboven gelden twee tariefschijven van 10% en 20%. Tot € 152.368 betaal je 10% en over het meerdere betaal je 20%.

Gaat de erfenis naar de langstlevende en erf jij een renteloze vordering? Dan is er sprake van een fiscale afwaardering op basis van de leeftijd van de langstlevende. Dit betekent dat je erfdeel vrijgesteld is tot het volgende bedrag:

50 tot 55 jaar € 89.953,57
55 tot 60 jaar € 74.079,41
60 tot 65 jaar € 62.967,50
65 tot 70 jaar € 48.436,54
70 tot 75 jaar € 43.425,86
75 tot 80 jaar € 35.981,43
80 tot 85 jaar € 33.140,79
85 tot 90 jaar € 30.715,85
90 jaar of ouder € 28.621,59

Bij de bedragen hierboven is de fiscale waarde van de vordering precies gelijk aan de vrijstelling van € 25.187.