De erfbelasting over het kindsdeel is lager dan je denkt

Het is veel stellen een doorn in het oog dat de langstlevende erfbelasting moet betalen op het moment dat de eerste van beiden overlijdt. Gelukkig valt de hoogte van deze belasting in de praktijk vaak mee. Dit komt onder andere doordat de vrijstellingen groter zijn dan de meeste mensen denken. In dit blog leg ik uit hoe je de erfbelasting over het kindsdeel moet berekenen. Wil je precies weten hoe het zit? Bekijk dan ook de video met uitleg hieronder.

Wanneer moet je erfbelasting betalen over het kindsdeel?

Als je getrouwd bent en kinderen hebt, dan geldt er op grond van de wet automatisch een langstlevende regeling. Deze regeling houdt in dat alle bezittingen van de overledene worden toegedeeld aan de langstlevende. In ruil hiervoor erven de kinderen een geldvordering op de langstlevende. Deze geldvordering is in beginsel pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende. In de tussentijd hoeft de langstlevende geen rente of aflossing te betalen. Ik noem het daarom ook wel een “tegoedbon”.

Op het moment dat de eerste ouder overlijdt erven de kinderen dus een geldvordering. Hoewel ze nog geen bedrag krijgen uitbetaald, erven ze wel degelijk iets. De geldvordering wordt voor de erfbelasting als vermogen gezien. Dit betekent dat over de waarde van de geldvordering erfbelasting is verschuldigd.

De erfbelasting is een zogenoemde “schuld van de nalatenschap”. Omdat de langstlevende alle bezittingen en schulden erft, geldt dit ook voor de belastingschulden. De langstlevende is dus verplicht om de erfbelasting over het kindsdeel voor te schieten. Vervolgens komt het voorgeschoten bedrag in mindering op de geldvordering van het kind.

Stel bijvoorbeeld dat de erfenis € 200.000 bedraagt en dat de overledene een langstlevende echtgenoot en één kind achterlaat. In dat geval zijn er twee erfgenamen die ieder recht hebben op € 100.000. De langstlevende erft € 200.000 aan vermogen en houdt in ruil daarvoor een schuld van € 100.000 aan het kind. Stel dat de erfbelasting over kindsdeel € 5.000 bedraagt. De langstlevende betaalt dit bedrag aan de belastingdienst. Vervolgens wordt de schuld aan het kind met hetzelfde bedrag verlaagd. Het kind heeft per saldo nog een geldvordering van € 95.000 op de langstlevende.

Per 1 januari 2026 gaat de termijn voor het indienen van de aangifte erfbelasting omhoog van 8 maanden naar 20 maanden. Je hebt als langstlevende dus ruim de tijd om de erfenis af te wikkelen en belastingaangifte te doen.

Hoe moet je de erfbelasting berekenen over het kindsdeel?

De geldvordering die de kinderen erven is dus belast met erfbelasting. Veel mensen gaan de mist in bij het berekenen van de erfbelasting over het kindsdeel. Dit komt meestal doordat ze de verkeerde volgorde aanhouden of doordat ze belangrijke stappen overslaan.

Allereerst is het van belang om op de juiste wijze de omvang van de nalatenschap te berekenen. De meeste stellen zijn getrouwd in algehele gemeenschap van goederen. Als de eerste van beide echtgenoten overlijdt behoort de helft van de gemeenschap van goederen tot de erfenis. De andere helft is al van de langstlevende en wordt dus niet belast. Veel mensen denken ten onrechte dat je over de volledige gemeenschap van goederen erfbelasting betaalt. Dat is dus niet het geval.

Een andere vergissing is dat sommige mensen niet weten dat de langstlevende ook een erfdeel heeft. Laat de overledene bijvoorbeeld een echtgenoot en twee kinderen achter? Dan zijn er niet twee maar drie erfgenamen. Iedere erfgenaam heeft een eigen vrijstelling. Meer erfgenamen betekent dus minder erfbelasting. Als de overledene geen testament heeft, dan hebben de langstlevende en de kinderen ieder recht op een gelijk erfdeel.

De geldvordering van een kind is gelijk aan de omvang van het erfdeel van dat kind. Stel dat de gemeenschap van goederen € 300.000 waard is en dat er twee kinderen zijn. De erfenis is in dat geval € 150.000 (de helft van de gemeenschap). Er zijn drie erfgenamen (de langstlevende en de beide kinderen). Iedere erfgenaam heeft een erfdeel van € 50.000 (één/derde van de erfenis). De beide kinderen erven ieder een geldvordering van € 50.000.

Nu volgt een cruciale stap. De erfbelasting wordt niet berekend over het volledige bedrag van de geldvordering. Omdat de vordering renteloos is en niet-opeisbaar, wordt deze afgewaardeerd naar een zogenoemde “contante waarde”. Deze afwaardering vindt plaats op basis van een leeftijdstabel. De afwaardering geldt alleen voor de berekening van de erfbelasting. De geldvordering zelf gaat dus niet omlaag. De kinderen hebben nog steeds het volledige bedrag tegoed.

Na het afwaarderen van de geldvordering komt de vrijstelling pas in mindering. Ieder kind heeft recht op een eigen vrijstelling. Daarna resteert het bedrag waarover erfbelasting is verschuldigd. Voor kinderen zijn er twee tariefschijven. Over de eerste schijf is de erfbelasting 10%. Over de tweede schijf is de erfbelasting 20%.

Hierna volgen een paar voorbeelden waarin ik uitleg hoe deze stappen in de praktijk werken.

Voorbeeld 1, een bescheiden vermogen

Martine en Kees zijn getrouwd en hebben samen twee kinderen. Ze hebben geen koophuis maar wel een auto, een caravan, inboedel en wat spaargeld. De waarde van hun totale vermogen schatten ze op € 75.000. Ze maken zich zorgen over de erfbelasting als één van beiden zou komen te overlijden. Ze hebben namelijk gehoord dat de kinderen in 2026 een vrijstelling hebben van € 26.230. Hun eigen vermogen is flink hoger dan dit bedrag.

Bij de notaris komen Martine en Kees er achter dan ze zich geen zorgen hoeven te maken. Als de eerste van beiden overlijdt, vererft maar de helft van het vermogen, ofwel € 37.750. Bovendien zijn er drie erfgenamen. De beide kinderen erven dus maar € 12.500 per persoon. Dit bedrag is ruim onder de vrijstelling. Bovendien geldt de vrijstelling pér kind en pér erfenis. Bij het overlijden van de eerste ouder kunnen de beide kinderen in 2026 samen € 52.460 belastingvrij erven (twee keer € 26.230). Bij het overlijden van de langstlevende heeft ieder kind nogmaals recht op een vrijstelling.

Martine en Kees zijn blij dat ze naar de notaris zijn gegaan. De notaris heeft ze gerustgesteld. In deze situatie is er geen fiscale noodzaak om een testament te maken. Wel hebben ze besloten om een zogenoemd “levenstestament” te laten maken door de notaris. Een levenstestament is een notariële akte waarin je uit voorzorg een volmacht geeft aan elkaar en de kinderen. Dat is altijd verstandig, ook als je geen koophuis hebt. Met de volmacht kunnen de kinderen bijvoorbeeld de bankzaken regelen als je in de toekomst wilsonbekwaam zou worden. Al meer dan 1,5 miljoen (!) Nederlanders hebben dit geregeld bij de notaris.

De vrijstelling voor kinderen wordt ieder jaar verhoogd met een inflatiecorrectie:

Voorbeeld 2, koopwoning met overwaarde

Henk en Ingrid zijn ook getrouwd in gemeenschap van goederen en hebben samen twee kinderen. Het verschil met het eerste voorbeeld is dat Henk en Ingrid wel een koophuis hebben. Hun appartement heeft een WOZ waarde van € 310.000. Er zit nog een hypotheek op van € 160.000. Verder hebben ze nog een auto die € 10.000 waard is en € 20.000 spaargeld. Het totale vermogen is € 180.000 waard.

Stel dat Henk als eerste overlijdt zonder testament. Op grond van de wet worden alle bezittingen en schulden toegedeeld aan Ingrid. De kinderen erven in ruil daarvoor een geldvordering van € 30.000 per persoon. Dit bedrag is hoger dan de vrijstelling in 2026. Toch is er geen erfbelasting verschuldigd. Dit komt door de eerder besproken “afwaardering” van de geldvordering.

Stel dat Ingrid 68 jaar oud is op het moment dat Henk overlijdt. Op grond van de Successiewet is er dan sprake van een afwaardering met 48%. Dit betekent dat een renteloze en niet-opeisbare geldvordering op Ingrid van € 30.000 een fiscale waarde heeft van € 15.600. Dankzij deze afwaardering hoeft er bij het overlijden van Henk geen erfbelasting te worden betaald.

Ik krijg regelmatig de vraag waar het staat dat je op deze manier de erfbelasting over het kindsdeel moet berekenen. De leeftijdstabel vind je in het Uitvoeringsbesluit Successiewet 1956. Voor een bevestiging hiervan door de belastingdienst kun je deze pagina bezoeken. Klik onderaan de tekst op “Is er geen rente afgesproken?” om een rekenvoorbeeld te bekijken.

In de handige tabel hieronder staat tot welk bedrag het kindsdeel vrijgesteld is van erfbelasting. Een werkelijke vordering van het blauwe bedrag heeft een fiscale waarde die precies gelijk is aan de vrijstelling. Deze tabel is van toepassing als de geldvordering renteloos is. Heeft de overledene een testament met een renteclausule? Of sluiten de langstlevende en de kinderen een renteovereenkomst? Dan moet je de fiscale waarde op een andere manier berekenen.

Voorbeeld 3, huis vrij van hypotheek

De erfbelasting pakt niet altijd gunstig uit. In sommige gevallen valt de heffing zelfs vies tegen. Neem bijvoorbeeld de situatie van Jack en Nelly. Ze zijn beiden 82 jaar oud en hebben samen één kind. Hun woning heeft een WOZ waarde van € 520.000 en is vrij van hypotheek. Omdat ze altijd veel hebben afgelost hebben ze niet veel spaargeld. Er staat maar € 5.000 op de bankrekening. Nagenoeg het volledige vermogen zit dus vast in de overwaarde van het huis.

Stel dat Jack als eerste overlijdt zonder testament. Op grond van de wet gaat de koopwoning naar Nelly. Het kind erft in ruil daarvoor een geldvordering van € 131.250. De afwaardering is 24%, gebaseerd op de leeftijd van Nelly. De fiscale waarde is dus € 99.750. Hiervan is in 2026 een bedrag van € 26.230 vrijgesteld. Het meerdere (€ 73.520) is belast met 10%. In totaal moet Nelly dus € 7.352 aan erfbelasting voorschieten. Dat is meer dan er op de spaarrekening staat!

Gelukkig kunnen Jack en Nelly dit probleem voorkomen door een slim testament te maken. Daarover later meer. Eerst nog even wat uitleg over de belastingtarieven. De laatste stap bij het berekenen van de erfbelasting over het kindsdeel is een juiste toepassing van de tarieven en de vrijstellingen. Zoals eerder al gezegd heeft ieder kind recht op een eigen vrijstelling. In 2026 is het vrijgestelde bedrag € 26.230. Boven dit bedrag zijn er twee tariefschijven. Net als de vrijstelling worden deze schijven elk jaar verhoogd met een inflatiecorrectie. In 2026 geldt de eerste tariefschijf met 10% erfbelasting tot een bedrag van € 158.669. Over het meerdere betaal je 20%. Ook de tariefschijven gelden per kind. Ieder kind heeft dus recht op de eerste tariefschijf van 10%.

Stel bijvoorbeeld dat een kind een geldvordering erft met een fiscale waarde (dus na afwaardering) van € 200.000. In 2026 is hiervan € 26.230 vrijgesteld. Vervolgens is € 158.669 belast met 10%. Daarna resteert nog € 15.101 waarover 20% erfbelasting is verschuldigd.

Hoe kun je de erfbelasting over het kindsdeel voorkomen?

Het bijzondere aan de Nederlandse erfbelasting is dat deze voor iedere erfgenaam afzonderlijk wordt berekend. Een gevolg hiervan is dat je de erfbelasting kunt verlagen door de erfenis op een andere manier te verdelen in je testament. Met een slim testament kun je de erfbelasting uitstellen of verlagen. Dit zijn een paar mogelijkheden:

• Veel mensen weten niet dat kleinkinderen dezelfde vrijstelling hebben als kinderen. Je kunt een hoop belasting besparen door een deel van je erfenis aan de kleinkinderen te geven. Dit kan ook in de vorm van een “tegoedbon” bij het overlijden van de eerste grootouder. Voor meer uitleg hierover kun je dit blog lezen.
• Een andere optie is het zogenoemde “opvullegaat”. Dit is een clausule waarmee je de erfbelasting kunt uitstellen door de vrijstelling van de langstlevende “op te vullen”. Hierdoor gaat de vordering van de kinderen omlaag, waardoor je minder erfbelasting betaalt. In deze tabel kun je zelf opzoeken of dat bij jullie situatie past.
• Nog een optie voor uitstel van de erfbelasting is het zogenoemde “tweetrapstestament”. Voor meer uitleg hierover kun je deze video bekijken.

Is je partner recent overleden en kun je de erfbelasting niet betalen? Dan is het mogelijk om de erfbelasting in termijnen te voldoen. Langer uitstel is mogelijk als er sprake is van een koophuis. Kijk voor meer informatie op deze pagina van de belastingdienst of deze pagina van de rijksoverheid.

Meer lezen?

• Met dit slimme testament kun je als echtpaar duizenden euro’s zorgkosten besparen!
• Heb je nog geen levenstestament? Dit zijn de 10 punten om over na te denken.
• Nog veel meer tips voor wie geen erfbelasting wil betalen.

Veelgestelde vragen:

Wanneer moet je erfbelasting betalen over het kindsdeel?

Je moet erfbelasting betalen over het kindsdeel als de waarde hoger is dan de vrijstelling. Daarbij maakt het verschil of het kind zijn erfdeel direct krijgt of pas na het overlijden van de langstlevende. In het laatste geval is er sprake van een afwaardering voordat je de erfbelasting berekent.

Betaalt de langstlevende de erfbelasting over het kindsdeel?

Als het kind een vordering erft op de langstlevende, dan moet laatstgenoemde de erfbelasting betalen. Dit komt doordat de erfbelasting een schuld is van de nalatenschap. De langstlevende erft standaard alle bezittingen en schulden. Daaronder valt dus ook de erfbelasting.

Hoe hoog is de erfbelasting over het kindsdeel in 2025?

Krijg je als kind direct je erfdeel uitgekeerd? Bijvoorbeeld omdat je ouders gescheiden waren en één van beiden overlijdt? Dan heb je in 2025 recht op een vrijstelling van € 25.490. Daarboven gelden twee tariefschijven van 10% en 20%. Tot € 154.197 betaal je 10% en over het meerdere betaal je 20%.

Gaat de erfenis naar de langstlevende en erf jij een renteloze vordering? Dan is er sprake van een fiscale afwaardering op basis van de leeftijd van de langstlevende. Dit betekent dat je erfdeel vrijgesteld is tot het volgende bedrag:

50 tot 55 jaar € 91.035,71
55 tot 60 jaar € 74.970,59
60 tot 65 jaar € 63.725,00
65 tot 70 jaar € 49.019,23
70 tot 75 jaar € 43.948,28
75 tot 80 jaar € 36.414,29
80 tot 85 jaar € 33.539,47
85 tot 90 jaar € 31.085,37
90 jaar of ouder € 28.965,91

Bij de bedragen hierboven is de fiscale waarde van de vordering precies gelijk aan de vrijstelling van € 25.290.

Hoe hoog is de erfbelasting over het kindsdeel in 2026?

Krijg je als kind direct je erfdeel uitgekeerd? Bijvoorbeeld omdat je ouders gescheiden waren en één van beiden overlijdt? Dan heb je in 2026 recht op een vrijstelling van € 26.230 Daarboven gelden twee tariefschijven van 10% en 20%. Tot € 158.669 betaal je 10% en over het meerdere betaal je 20%.

Gaat de erfenis naar de langstlevende en erf jij een renteloze vordering? Dan is er sprake van een fiscale afwaardering op basis van de leeftijd van de langstlevende. Dit betekent dat je erfdeel vrijgesteld is tot het volgende bedrag:

50 tot 55 jaar € 93.678,57
55 tot 60 jaar € 77.147,06
60 tot 65 jaar € 65.575,00
65 tot 70 jaar € 50.442,31
70 tot 75 jaar € 45.224,14
75 tot 80 jaar € 37.471,43
80 tot 85 jaar € 34.513,16
85 tot 90 jaar € 31.987,80
90 jaar of ouder € 29.806,82

Bij de bedragen hierboven is de fiscale waarde van de vordering precies gelijk aan de vrijstelling van € 26.230.