De aanmelding voor het partnerpensioen is één van de belangrijkste dingen die je moet regelen als je gaat samenwonen. Voor de meeste mensen geldt dat ze verplicht premie betalen voor het partnerpensioen. In dat geval is het zonde om elkaar niet aan te melden. Sinds de invoering van de nieuwe Pensioenwet kan deze aanmelding ook plaatsvinden zonder een bezoek aan de notaris. Bij steeds meer pensioenfondsen is het namelijk mogelijk om een onderhandse “samenlevingsverklaring” te maken in plaats van een notarieel samenlevingscontract.
Het voordeel van een samenlevingsverklaring is dat het gratis is. Nadelen zijn er ook. Een officieel samenlevingscontract biedt veel meer zekerheid en bescherming als er daadwerkelijk iets gebeurt. In dit blog ontdek je hoe het zit.
Wat is partnerpensioen?
Met het begrip partnerpensioen wordt de uitkering bedoeld die de partner van een pensioengerechtigde ontvangt na diens overlijden. Veel mensen weten niet dat het partnerpensioen direct ingaat na het overlijden en dus niet pas als de langstlevende partner de pensioengerechtigde leeftijd bereikt. Stel bijvoorbeeld dat een jonge vader overlijdt met achterlating van zijn vriendin en kinderen. Als de vriendin aangemeld was voor het partnerpensioen ontvangt zij een maandelijkse uitkering van het pensioenfonds. Hiervan kan zij bijvoorbeeld de woonlasten betalen.
Als je met elkaar trouwt of een geregistreerd partnerschap aangaat heb je automatisch recht op het partnerpensioen. Samenwoners hebben er pas recht op nadat ze elkaar aanmelden bij het pensioenfonds.
Wat is een samenlevingsverklaring?
Een samenlevingsverklaring is een onderhands (zelfgemaakt) document waarin jullie elkaar over en weer aanwijzen als begunstigde voor het partnerpensioen. Let op: het recht op partnerpensioen ontstaat pas nadat de verklaring is ingediend en geaccepteerd door het pensioenfonds.
In de Pensioenwet staat dat de aanmelding voor een “onbepaald partnerpensioen” (dat is volgens mij wat de meeste werknemers hebben) ook nog mogelijk is na het overlijden van de pensioendeelnemer. Dat is goed nieuws voor de langstlevende partner van iemand die vergeten is om dit bij leven te regelen. Maar ik zou deze mogelijkheid niet als excuus gebruiken om de aanmelding uit te stellen. Je hebt namelijk geen rechten zolang je niet bent aangemeld. Denk bijvoorbeeld aan het scenario dat een pensioendeelnemer het partnerpensioen wil uitzetten zodat hij zelf een hoger ouderdomspensioen krijgt. Als je niet aangemeld bent als partner kan dit volgens mij zonder jouw medewerking.
Wat is een samenlevingscontract?
Een samenlevingscontract is een notariële akte waarin jullie als samenwoners belangrijke afspraken vastleggen. Deze afspraken gaan bijvoorbeeld over de kosten van de huishouding, de eigendom van gemeenschappelijke bezittingen en de rechten van de langstlevende partner bij overlijden. Eén van deze rechten is het partnerpensioen.
Waarom is een samenlevingscontract beter dan een samenlevingsverklaring?
Een samenlevingsverklaring regelt alleen de aanwijzing voor het partnerpensioen. Er staan dus geen andere afspraken in. Het is belangrijk om te weten dat er geen wetboek voor samenwoners bestaat. Er is dus niet in de wet geregeld wat de rechten en plichten van samenwoners zijn. Zonder een samenlevingscontract heb je geen duidelijke juridische basis waarop je kunt terugvallen als er wat gebeurt.
- Stel bijvoorbeeld dat jullie een koopwoning hebben en uit elkaar gaan. De wet regelt in dat geval niet hoe de investeringen in het huis moeten worden verrekend. Dit leidt regelmatig tot dure rechtszaken tussen voormalige samenwoners. Menig advocaat verdient hier een goed belegde boterham mee. In een samenlevingscontract kun je afspreken dat er een vergoedingsrecht ontstaat als je eigen geld investeert in een gezamenlijk koophuis.
- Ook bij overlijden maakt het uit of er sprake is van een samenlevingscontract. Met alleen een begunstiging voor het partnerpensioen is je partner niet 100% beschermd. Zo kun je bijvoorbeeld in het samenlevingscontract afspreken dat de langstlevende recht heeft op de gemeenschappelijke inboedel. Zonder deze afspraak heeft de familie van de overledene recht op zijn of haar helft van de inboedel.
- Hebben jullie samen een koophuis? Dan kun je met een verblijvingsbeding regelen dat het huis bij overlijden naar de langstlevende gaat. Voor gehuwden en geregistreerde partners is dit in de wet geregeld maar voor samenwoners niet. Zonder een samenlevingscontract vererft het aandeel van de overledene in de eigendom naar zijn of haar familie. De familie kan vervolgens eisen dat het huis wordt verkocht, waardoor de langstlevende op straat komt te staan. Kiezen jullie voor een onderhandse samenlevingsverklaring? Dan heb je geen recht op het huis als je partner overlijdt.
- Nog een verschil is de partnervrijstelling voor de erfbelasting. Zonder een officieel samenlevingscontract heb je pas na 5 jaar samenwonen (blijkens inschrijving op hetzelfde adres) recht op de grote partnervrijstelling voor de erfbelasting. Tot die tijd wordt alles wat je aan je partner nalaat belast met het hoogst mogelijke tarief voor erfbelasting. Dit kan bijvoorbeeld van belang zijn als je een overlijdensrisicoverzekering hebt afgesloten waarbij je partner is aangewezen als begunstigde. Zolang je partner geen recht heeft op de grote vrijstelling gaat tot 40% van de verzekeringsuitkering naar de belastingdienst!
Wat staat er in een samenlevingscontract over de rechten bij overlijden?
Met een standaard samenlevingscontract heeft de langstlevende partner de volgende rechten bij overlijden:
- Partnerpensioen. Een direct ingaande maandelijkse uitkering van het pensioenfonds. Let op: je hebt pas recht op partnerpensioen nadat het ondertekende samenlevingscontract is ingediend en geaccepteerd door het pensioenfonds.
- De gemeenschappelijke inboedel. Met het zogenoemde “verblijvingsbeding” wordt geregeld dat de langstlevende recht heeft op de gemeenschappelijke inboedel.
- De gemeenschappelijke koopwoning. Het verblijvingsbeding regelt ook dat de langstlevende recht heeft op de gemeenschappelijke koopwoning. Dit is misschien wel de belangrijkste afspraak die je moet maken als je samen met je partner een huis koopt.
- Partnervrijstelling voor de erfbelasting. Als jullie langer dan 6 maanden samenwonen (blijkens inschrijving op hetzelfde adres) dan heb je direct na de ondertekening van het samenlevingscontract recht op de grote partnervrijstelling voor de erfbelasting.
Maak dus niet de fout om te denken dat je onder de nieuwe Pensioenwet geen samenlevingscontract meer hoeft te maken. Om je partner goed verzorgd achter te laten is een bezoek aan de notaris nog steeds nodig. Handig om te weten: op deze website kun je zelf een concept samenlevingscontract maken.
Meer lezen?
- Dit staat er in een standaard samenlevingscontract.
- Een gratis alternatief is het geregistreerd partnerschap.
