Voor steeds meer mensen eindigt het leven met een periode van wilsonbekwaamheid. Belangrijke zaken moeten in dat geval door iemand anders worden geregeld. Denk bijvoorbeeld aan het organiseren van je verhuizing naar het verpleeghuis, het verkopen van je woning en het regelen van de bankzaken. Veel mensen willen in dat scenario hun vermogen versneld afbouwen ten gunste van de kinderen. Door hier bij leven mee te beginnen kun je namelijk een hoop erfbelasting, inkomstenbelasting en zorgkosten besparen. Mede om deze reden hebben al meer dan één miljoen Nederlanders een levenstestament gemaakt. In dit blog leg ik uit waarom het hebben van een levenstestament essentieel is als jij bij leven vermogen wilt overdragen aan de kinderen.
Wat is een levenstestament?
Een levenstestament is een notariële akte waarin je uit voorzorg een volmacht geeft aan jouw vertrouwenspersoon. De meeste levenstestamenten worden gemaakt door oudere stellen met kinderen. Je kunt als echtpaar bijvoorbeeld een levenstestament maken waarin je een volmacht geeft aan elkaar en de kinderen. Ook als je getrouwd bent heb je een volmacht nodig om elkaar te kunnen vertegenwoordigen. Zelfs als er sprake is van een gemeenschap van goederen. Maak dus niet de fout om te denken dat jij geen levenstestament nodig hebt.
Heb je een levenstestament nodig om schenkingen te kunnen doen?
Voor veel Nederlanders geldt dat het doen van een grote schenking aan de kinderen pas mogelijk is nadat de koopwoning is verkocht. Denk bijvoorbeeld aan de situatie dat de langstlevende echtgenoot wordt opgenomen in het verpleeghuis. Na de verkoop van de woning staat er opeens meer geld op de bank dan je ooit hebt gehad. Dat is een mooi moment om bijvoorbeeld een voorschot op de erfenis uit te keren aan de kinderen.
Zolang je nog wilsbekwaam bent kun je deze beslissingen uiteraard zelf nemen. Maar stel dat je niet meer wilsbekwaam bent en dat je om die reden wordt opgenomen in het verpleeghuis. Op dat moment moet iemand anders namens jou de verkoop van de woning regelen.
Als je geen levenstestament hebt kunnen de kinderen een beschermingsbewind aanvragen bij de kantonrechter. Vervolgens kan de bewindvoerder met toestemming van de kantonrechter het huis verkopen. Maar het doen van schenkingen, daarvoor krijgt de bewindvoerder waarschijnlijk geen toestemming van de kantonrechter. Het weggeven van je geld is namelijk niet in jouw belang maar in het belang van de kinderen. Daarom geeft de kantonrechter hier normaal gezien geen toestemming voor.
Als je wel een levenstestament hebt is een bezoek aan de kantonrechter niet nodig. De kinderen kunnen de volmacht in het levenstestament gebruiken om het huis te verkopen. Vervolgens mogen de kinderen schenkingen doen aan zichzelf, zonder dat hiervoor de toestemming van anderen is vereist. Om deze reden is het levenstestament een essentieel onderdeel van ieder schenkingsplan.
Regel je levenstestament op tijd, voordat het te laat is
Het idee van een levenstestament is dat je dit uit voorzorg regelt, op het moment dat er nog niks aan de hand is. Maak niet de fout om te denken dat je het maken van een levenstestament kunt uitstellen tot het moment dat het nodig is. Om een levenstestament te kunnen ondertekenen moet je namelijk nog wilsbekwaam zijn. Begrijp je niet meer wat een volmacht inhoudt? Of kun je niet meer zelfstandig uitleggen aan de notaris wat de bedoeling is? Dan kun je geen levenstestament meer maken. Op dat moment resteert alleen nog de optie van een beschermingsbewind, waarbij het doen van schenkingen waarschijnlijk niet mogelijk is.
Sommige mensen denken dat je geen levenstestament nodig hebt als je een betalingsvolmacht regelt bij de bank. Het is inderdaad mogelijk om bij de bank een beperkte volmacht te regelen waarmee één van je kinderen betalingen kan doen. Maar deze zogenoemde “bankvolmacht” stopt zodra jij als volmachtgever wilsonbekwaam wordt. Met een volmacht die je bij de bank regelt kunnen de kinderen dus geen grote schenkingen doen op het moment dat je wilsonbekwaam in het verpleeghuis zit. Ook kan de bankvolmacht niet gebruikt worden om het huis te verkopen.
Bespreek het onderwerp schenkingen met de kinderen
Het is belangrijk om het onderwerp schenkingen te bespreken met je kinderen. Denk bijvoorbeeld aan het scenario dat je daadwerkelijk wilsonbekwaam wordt en om die reden wordt opgenomen in het verpleeghuis. Stel dat het ene kind druk bezig is met het regelen van de juiste zorg terwijl het andere kind begint over het doen van schenkingen. Dit kan de onderlinge verhoudingen tussen de kinderen op scherp zetten. Zorg er dus voor dat jouw mening over dit onderwerp bekend is bij alle kinderen. Je kunt bijvoorbeeld een gesprek plannen waarbij alle kinderen aanwezig zijn. Of je kunt een brief schrijven waarin je uitlegt wat later de bedoeling is.
Wat staat er in een standaard levenstestament over schenkingen?
De meeste levenstestamenten worden gemaakt door oudere stellen met volwassen kinderen. In deze situatie is het gebruikelijk om schenkingen aan je kinderen en kleinkinderen toe te staan.
Elke notaris werkt met eigen modelteksten. In veel levenstestamenten staat bijvoorbeeld dat je schenkingen aan de kinderen en/of kleinkinderen toestaat indien dat fiscaal gunstig is of wanneer je daarmee zorgkosten bespaart. Bij dit laatste kun je bijvoorbeeld denken aan de maandelijkse eigen bijdrage die je betaalt voor het verblijf in een verpleeghuis. Mogelijk kun je deze bijdrage verlagen door je vermogen over te dragen aan de kinderen. Het levenstestament maakt dit dus mogelijk.
Uiteraard wil je niet dat één van de kinderen of kleinkinderen bevoordeeld wordt boven de rest. Daarom is het verstandig om in je levenstestament te zetten dat aan alle kinderen of aan alle kleinkinderen altijd evenveel moet worden geschonken.
Nog beter is de combinatie met een slim testament
Sinds de invoering van het nieuwe Nederlandse erfrecht geldt er standaard een langstlevende regeling als je getrouwd bent en kinderen hebt. Deze regeling houdt in dat de volledige erfenis wordt toegedeeld aan de langstlevende. In ruil hiervoor erven de kinderen een geldvordering ter grootte van hun erfdeel. Deze geldvordering is in beginsel pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende.
Stel dat de langstlevende wordt opgenomen in het verpleeghuis. In dat geval is de geldvordering nog niet opeisbaar. Kies je er op dat moment voor om de geldvordering vrijwillig uit te betalen aan de kinderen? Dan is dat een schenking waarover de kinderen schenkbelasting moeten betalen.
Om deze reden maken veel echtparen tegelijk met hun levenstestament ook een langstlevende testament. In het testament wordt bepaald dat de geldvordering van de kinderen opeisbaar is als hierdoor de eigen bijdrage voor het verpleeghuis omlaag gaat. Deze clausule heeft tot gevolg dat de uitbetaling in die situatie verplicht is. Een verplichte uitbetaling is namelijk geen schenking en daardoor niet belast met schenkbelasting. De combinatie van een levenstestament en een langstlevende testament is de beste optie voor echtparen die hun zaken slim willen regelen. Bespaartip: veel notarissen geven een “combi korting” als je meerdere akten in één keer regelt. Vraag daarom altijd een paar offertes op voordat je een notaris kiest.
Meer lezen?
- Voorbeelden van schenkingsclausules in je levenstestament.
- Hier kun je een standaard levenstestament bekijken.
