Sinds de invoering van het nieuwe Nederlandse erfrecht in 2003 geldt er automatisch een langstlevende regeling als je getrouwd bent en kinderen hebt. Hoewel de wettelijke regeling een mooie basis geeft, is deze niet voor iedereen geschikt. Gehuwde stellen zijn de afgelopen jaren massaal naar de notaris gegaan voor een testament. In dit blog ontdek je 4 gevallen waarin een langstlevende testament nog steeds nodig is.
De wettelijke langstlevende regeling
Zonder testament geldt, als je getrouwd bent of geregistreerd als partner, de wettelijke langstlevende regeling. Deze houdt in dat de langstlevende samen met de kinderen erfgenaam is. De volledige erfenis (alle bezittingen en schulden) wordt op grond van de wet toegedeeld aan de langstlevende. Hij of zij wordt bijvoorbeeld de enige eigenaar van het koophuis. In ruil hiervoor erven de kinderen een geldvordering op de langstlevende. In beginsel is deze geldvordering pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende. De langstlevende hoeft in de tussentijd geen rente of aflossing te betalen.
In het nieuwe erfrecht zijn de belangen van de langstlevende voorop gesteld. Hij of zij mag bijvoorbeeld zelfstandig beslissen om de koopwoning te verkopen. Hiervoor is geen handtekening van de kinderen vereist. Ook mag de langstlevende de erfenis verteren. Denk bijvoorbeeld aan het opmaken van geërfd spaargeld.
In de meeste langstlevende testamenten wordt niet afgeweken van de hierboven beschreven wettelijke regeling. Hooguit wordt deze aangevuld met een paar optionele clausules. Hierbij kun je bijvoorbeeld denken aan de zogenoemde “uitsluitingsclausule” waardoor de erfenis niet in een gemeenschap van goederen valt. Of je kunt bijvoorbeeld een “opvullegaat” opnemen, waardoor de heffing van erfbelasting uitgesteld wordt tot na het overlijden van de langstlevende.
Hoewel de meeste echtparen alleen een paar details aanpassen, zijn er ook gevallen waarin de basis van de wettelijke regeling aandacht verdient. Bijvoorbeeld doordat deze vanwege een eerder gemaakt testament niet van toepassing is. Of doordat er een bijzondere situatie is waarbij de wettelijke regeling niet de gewenste uitkomst heeft.
1. Er ligt nog een verouderd testament uit de jaren ’70 of ’80.
Veel echtparen hebben ooit een langstlevende testament gemaakt op het moment dat ze een woning kochten. Vóór de invoering van het nieuwe erfrecht was de langstlevende namelijk niet beschermd op grond van de wet. Tot in de jaren ’80 was het daarom gebruikelijk om aan de langstlevende het vruchtgebruik van de nalatenschap te legateren. Dit had bijvoorbeeld tot gevolg dat de langstlevende het recht had om in het koophuis te blijven wonen.
De vruchtgebruik regeling is tegenwoordig niet meer populair. Het biedt minder bescherming dan de huidige wettelijke regeling en het is duurder om af te wikkelen. Bij de invoering van de huidige regeling is er voor gekozen om bestaande testamenten voorrang te geven boven de nieuwe wet. Dit betekent dat een verouderd vruchtgebruik testament uit de jaren ’70 of ’80 nog steeds geldig is. Ook als dat niet de gunstigste regeling is voor jullie situatie.
Veel stellen weten helemaal niet dat ze nog een verouderd testament hebben. Gelukkig is er een eenvoudige manier om dit na te gaan. Je kunt aan een notaris vragen om het zogenoemde “testamentenregister” in te zien. Dit kan alleen voor je eigen testament en niet voor iemand anders. Blijkt dat je nog een verouderd testament hebt? Dan kun je dit herroepen of vervangen door een nieuw testament.
2. Kinderen uit een eerdere relatie
Er zijn steeds meer samengestelde gezinnen met één of meer kinderen uit een eerdere relatie. De eerder beschreven wettelijke langstlevende regeling geldt voor iedereen die gehuwd is en kinderen heeft. Ook als het gaat om kinderen uit een eerdere relatie.
Stel bijvoorbeeld dat A en B met elkaar getrouwd zijn. A heeft twee kinderen uit een eerder huwelijk en B heeft één kind uit een eerder huwelijk. Op het moment dat A overlijdt zijn er drie erfgenamen: de langstlevende (B) en de beide kinderen van A. Stel dat de gemeenschap van goederen 120.000 euro waard is. De erfenis van A is de helft hiervan, ofwel € 60.000. De beide kinderen erven ieder een vordering van € 20.000. Vervolgens overlijdt B. De beide kinderen van A krijgen ieder € 20.000 uitgekeerd. Daarna resteert nog € 80.000. Dit bedrag komt geheel toe aan het kind van B. Het enige kind van B erft dus twee keer zo veel als de beide kinderen van A samen.
Zonder testament leidt de wettelijke regeling dus tot een ongelijke verdeling van de erfenis. De volgorde van overlijden is hierbij bepalend. In deze situatie is het nog altijd nodig om een langstlevende testament te maken. Daarin kun je bijvoorbeeld kiezen voor andere erfdelen waardoor de volgorde van overlijden minder grote gevolgen heeft.
Een ander punt betreft de zogenoemde “wilsrechten”. Gezamenlijke kinderen kunnen hun geldvordering pas opeisen na het overlijden van de langstlevende. Stiefkinderen daarentegen mogen hun geldvordering direct na het overlijden ruilen tegen bezittingen. In het bovenstaande voorbeeld kunnen de kinderen van A hun geldvordering op B bijvoorbeeld ruilen voor een aandeel in de eigendom van de woning. Dit gaat uiteraard ten koste van de vrijheid van de langstlevende om zijn of haar leven verder in te richten. Om deze reden is het een populaire optie om de “wilsrechten” buiten toepassing te verklaren in een langstlevende testament.
3. Grote erfenis
Een bijzonderheid aan de Nederlandse erfbelasting is dat deze voor iedere erfgenaam afzonderlijk wordt berekend. Iedere erfgenaam heeft bijvoorbeeld een eigen vrijstelling. Dit betekent dat je erfbelasting kunt besparen door een slim testament te maken. Zo kun je bijvoorbeeld een extra erfgenaam benoemen waardoor een groter deel van de erfenis is vrijgesteld. Een voorbeeld hiervan is het zogenoemde “kleinkindlegaat”. Een ander voorbeeld is het “opvullegaat”. Dit is een extra legaat voor de langstlevende waarmee zijn of haar vrijstelling wordt opgevuld. Dat heeft tot gevolg dat je de heffing van erfbelasting uitstelt tot na het overlijden van de langstlevende.
Nog een andere optie voor belastingbesparing is de renteclausule. Dit houdt in dat de geldvordering van de kinderen groeit met een rentepercentage tussen het overlijden van de eerste en de laatste ouder. De bijgetelde rente wordt belastingvrij (!) uitgekeerd na het overlijden van de langstlevende. Goed om te weten: voor het bijtellen van een rente is een langstlevende testament niet altijd nodig. De langstlevende mag namelijk ook een renteovereenkomst sluiten met de kinderen.
Eén van de belangrijkste voordelen van een langstlevende testament is dat je er erfbelasting mee kunt besparen. Door de erfenis op een slimme manier te verdelen kun je de erfbelasting bijvoorbeeld uitstellen (opvullegaat) of verlagen (kleinkindlegaat). Het mooie van deze regelingen is dat ze niet ten koste gaan van de bescherming van de langstlevende.
4. Familiebedrijf
De wettelijke langstlevende regeling heeft tot gevolg dat alle bezittingen naar de langstlevende gaan. Dit is niet altijd de bedoeling. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat één van de kinderen beoogd bedrijfsopvolger is. Meestal zal de ondernemer bij leven zijn bedrijfsoverdracht naar de volgende generatie regelen. Maar wat als je daar nog niet aan toe was en plotseling overlijdt? Dan gaat het bedrijf op grond van het wettelijke erfrecht dus naar de verkeerde persoon.
Het is daarom verstandig dat je uit voorzorg een testament maakt voor het geval dat er wat gebeurt. Je kunt daarin bijvoorbeeld bepalen dat de volledige erfenis naar de langstlevende gaat met uitzondering van de onderneming. Of je kunt in je testament de voorwaarden opnemen waaronder je kind het bedrijf mag overnemen uit de erfenis.
Een belangrijk aandachtspunt hierbij is dat de Successiewet een speciale vrijstelling bevat voor de bedrijfsopvolger. Door hiermee in je testament rekening te houden kun je er voor zorgen dat deze vrijstelling geheel wordt benut.
Meer lezen?
- Deze wilsrechten kan een stiefkind inroepen.
- In deze tabel kun je zelf opzoeken of je rijk genoeg bent voor een opvullegaat.
- Met dit testament kun je als echtpaar duizenden euro’s zorgkosten besparen.
- Alle opties voor je testament als je kinderen hebt uit een eerdere relatie.
Veelgestelde vragen:
Is een testament op de langstlevende nog nodig?
Meer stellen dan ooit maken een testament. Dit komt doordat de nieuwe wettelijke regeling niet optimaal werkt als je stiefkinderen hebt of een grote erfenis nalaat. Een testament op de langstlevende is in veel gevallen dus nog steeds nodig.
Kan de langstlevende alles erven?
Ja, gehuwden, geregistreerd partners en samenwoners mogen in een testament de volledige erfenis nalaten aan de langstlevende. Dat kan ook als er kinderen zijn, zelfs als deze geboren zijn uit een eerdere relatie.