In een testament kun je veel begrippen tegenkomen waarvan de betekenis niet direct duidelijk is. Een voorbeeld hiervan is de tekst “indien deze erfstelling geen effect sorteert”. In dit blog leg ik uit wat deze woorden betekenen.
Wat is de betekenis van een erfstelling die geen effect sorteert?
Een erfstelling houdt in dat je één of meerdere personen tot erfgenaam benoemt. Een erfgenaam heeft recht op de volledige erfenis of een percentage van de erfenis (als er meerdere erfgenamen zijn). Het kan natuurlijk gebeuren dat een beoogd erfgenaam eerder dan de testateur overlijdt. Voor dit geval wordt vaak iets bepaald over “aanwas” of “plaatsvervulling”.
Aanwas houdt in dat het erfdeel van een overleden erfgenaam naar de andere erfgenamen gaat. Je kunt dit bijvoorbeeld herkennen aan de volgende tekst: “Ik benoem A, B en C tot mijn erfgenamen, tezamen en voor gelijke delen”. Deze tekst betekent dat bij overlijden van A de volledige erfenis toekomt aan B en C. Het erfdeel van A “wast aan” bij de erfdelen van B en C.
Plaatsvervulling houdt in dat het erfdeel van een overleden erfgenaam naar zijn afstammelingen gaat. Die komen dus in de plaats van hun overleden ouder. Het is mogelijk om aanwas en plaatsvervulling met elkaar te combineren. Dit betekent normaal gezien dat plaatsvervulling het uitgangspunt is. Als een overleden erfgenaam geen enkele afstammeling achterlaat is er aanwas naar de andere erfgenamen.
We spreken van “een erfstelling die geen effect sorteert” als de erfstelling geen enkele erfgenaam oplevert. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn als de enige erfgenaam overlijdt zonder afstammelingen. Er zijn in dat geval geen plaatsvervullers en er zijn ook geen andere erfgenamen bij wie het erfdeel kan aanwassen.
Wanneer sorteert een erfstelling geen effect?
Het overlijden van een erfgenaam is niet de enige situatie waarin men op zoek moet naar een andere erfgenaam. Er kan ook sprake zijn van verwerping of onwaardigheid.
- Verwerping leidt in beginsel (op grond van de wet) tot plaatsvervulling, maar het testament kan hier van afwijken. Stel bijvoorbeeld dat de erfstelling als volgt luidt: “Ik benoem A, B en C tot mijn erfgenamen, tezamen en voor gelijke delen”. In dat geval is er bij verwerping door A geen plaatsvervulling maar aanwas. De erfstelling sorteert in dit geval nog wel effect.
- Onwaardigheid houdt in dat iemand op grond van de wet niet kan erven. Bijvoorbeeld omdat diegene de erflater heeft vermoord.
Als het testament geen enkele erfgenaam aanwijst, dan val je terug op het wettelijke erfrecht. Indien iemand overlijdt zonder een echtgenoot, geregistreerd partner of afstammelingen, gaat de erfenis in beginsel naar de ouders, broers en zusters. De woorden “indien deze erfstelling geen effect sorteert” worden dus altijd gevolgd door de benoeming van een andere (reserve) erfgenaam.
De “nadere erfstelling” en “verval beschikkingen”
Notarissen gebruiken ook andere teksten om in testamenten een reserve erfgenaam aan te wijzen. Vaak zijn deze te vinden onder de kopjes “nadere erfstelling” en “verval beschikkingen”. In testamenten voor stellen met kinderen kan bijvoorbeeld staan dat bij een gezinsoverlijden de erfenis wordt verdeeld over beide families. Op die manier maakt de volgorde van overlijden niet uit. Zonder deze regeling bestaat in theorie de kans dat het volledige vermogen (van beide partners) naar één van beide families gaat.