Echtgenoot onterven, kan dat? Jazeker!

Ja, het is mogelijk om je echtgenoot of partner te onterven. Dit kan zelfs zonder dat hij of zij er achter komt. Een testament is namelijk een persoonlijk document dat je zelfstandig kunt maken, ook als je getrouwd bent in gemeenschap van goederen. In dit blog ontdek je hoe het werkt en waar je op moet letten. Bekijk ook de video met tips hieronder en lees daarna verder.

Het standaard erfrecht voor gehuwden

Zijn jullie getrouwd of hebben jullie een geregistreerd partnerschap? Dan erf je automatisch van elkaar op grond van de wet. Heb je geen afstammelingen? Dan is je echtgenoot of geregistreerd partner op grond van het erfrecht je enige erfgenaam. Heb je wel afstammelingen? Dan zijn de kinderen en de langstlevende samen erfgenaam. De volledige erfenis wordt toegedeeld aan de langstlevende. In ruil daarvoor erven de kinderen een geldvordering. Deze geldvordering is in beginsel pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende. In de tussentijd hoeft de langstlevende geen rente of aflossing te betalen.

Bovenstaande regeling is op grond van de wet van toepassing indien je geen testament hebt en er sprake is van een huwelijk of een geregistreerd partnerschap. Voor samenwoners staat er bijna niets in het erfrecht. Om deze reden maken veel samenwoners een samenlevingscontract en een testament. Heb je op dit moment een testament en wil je dat aanpassen? Dan maakt het uit of je gehuwd bent of geregistreerd als partner of dat je samenwoont. Een langstlevende partner heeft namelijk minimale rechten ten aanzien van je erfenis. Voor echtgenoten en geregistreerde partners zijn deze rechten veel sterker dan voor samenwoners.

Waarom zou iemand een echtgenoot of partner willen onterven?

De afgelopen 20 jaar heb ik met duizenden mensen gesproken die hun testament wilden veranderen. In een gemiddeld jaar had ik altijd wel een paar keer iemand aan tafel die zijn of haar echtgenoot wilde onterven. De redenen hiervoor waren heel verschillend.

Ik kan mij bijvoorbeeld een gesprek herinneren met een mevrouw die voor de vijfde keer was getrouwd. Ze was het overspel van haar huidige echtgenoot helemaal zat. Maar nóg een keer scheiden, daar had ze gewoon geen zin in. Daarom koos ze voor een onterving.

De laatste jaren heb ik steeds vaker gesprekken gevoerd met mensen wiens echtgenoot of echtgenote dementerend was. Een wilsonbekwame partner in een zorginstelling heeft jouw erfenis niet nodig. In dat geval kan de erfenis beter direct naar de kinderen indien jij als eerste zou overlijden.

Stellen kunnen ook samen beslissen dat ze niet van elkaar willen erven. Denk bijvoorbeeld aan het scenario dat je op latere leeftijd gaat trouwen en dat jullie beiden kinderen hebben uit een eerdere relatie. Als je financieel niet afhankelijk bent van elkaar, dan wil je misschien liever dat de erfenis naar de kinderen gaat. Sommige partners onterven elkaar over en weer om deze reden.

Echtgenoot onterven bij een gemeenschap van goederen

Een testament is altijd een persoonlijk document. Wil je als echtpaar een testament maken? Dan is het gebruikelijk om dit samen te regelen. We spreken in dat geval van “gelijkluidende testamenten”. Over en weer heb je dus een testament met dezelfde inhoud. Ook als je een gemeenschap van goederen hebt, is een testament altijd persoonlijk. Bovendien is een testament een “eenzijdige” rechtshandeling. Dit betekent dat je een testament altijd eenzijdig kunt aanpassen, zonder dat je echtgenoot of partner daar achter komt.

Bij een gemeenschap van goederen is het dus mogelijk om je echtgenoot te onterven. Overlijd jij als eerste van beiden en is je echtgenoot onterfd? Dan wordt de gemeenschap van goederen ontbonden door jouw overlijden. Hierdoor ontstaat een zogenoemde “onverdeeldheid”. Jouw echtgenoot en jouw erfgenamen moeten vervolgens samen de gemeenschap van goederen verdelen.

Hoe houd je de onterving geheim?

Wil je de onterving geheim houden voor je echtgenoot of partner? Dat kan met het volgende stappenplan:

1. Ga naar een notaris waar je nog geen klant bent. Notarissen gebruiken namelijk software waarin stellen aan elkaar zijn gekoppeld. Regel je het testament bij jullie vaste notaris? Dan kan je echtgenoot er per ongeluk achter komen dat je een nieuw testament hebt gemaakt.
2. Spreek met de notaris af dat je geen post wilt ontvangen op je huisadres. Vraag in plaats daarvan of alles per e-mail kan.
3. Neem bij de ondertekening van je testament direct het afschrift mee. Sommige notarissen sturen dit standaard per post naar je huisadres!
4. Betaal de rekening voor je testament direct na de ondertekening en doe dit contant. Gebruik dus niet je pinpas, want dan is de transactie zichtbaar op je bankrekening.
5. Laat eventueel in het testament zetten dat het pas geopend mag worden ná je uitvaart. Daarmee blijft de inhoud nog iets langer geheim.

Check je verzekeringen

Veel stellen hebben een overlijdensrisicoverzekering. Dit is een verzekering die een bedrag uitkeert bij overlijden. Je kunt bijvoorbeeld samen een kruislingse polis hebben afgesloten. Dit houdt in dat jij het leven van je partner hebt verzekerd en dat je partner jouw leven heeft verzekerd. Een dergelijke polis kun je niet aanpassen zonder medewerking van je partner.

Een polis die je zelfstandig hebt afgesloten kun je vaak wel aanpassen. Dit kan zelfs noodzakelijk zijn in het kader van de onterving. De verzekeraar keert bij jouw overlijden namelijk een bedrag uit aan de begunstigde in de polis. Dit kan een andere persoon zijn dan je erfgenaam. Vaak staat bijvoorbeeld als eerste begunstigde de echtgenoot of geregistreerd partner vermeld. Dat is uiteraard niet wat je wilt als je hem of haar hebt onterfd. Check daarom altijd wat er in jouw polis staat. Ben je het niet eens met de begunstiging? Vraag dan aan de verzekeraar of het mogelijk is om een andere begunstigde aan te wijzen.

Je kunt ook overwegen om een nieuwe polis af te sluiten. Wist je bijvoorbeeld dat je kind een verzekering kan afsluiten op jouw leven? Een dergelijke polis gaat helemaal buiten je erfenis om. Dit heeft tot gevolg dat je echtgenoot of partner er geen cent van krijgt. Bovendien is de uitkering vrijgesteld van erfbelasting!

De minimale rechten van een onterfde partner

Zonder testament is een echtgenoot of geregistreerd partner standaard erfgenaam. Het onterven van een echtgenoot of geregistreerd partner is mogelijk, maar er zijn wel beperkingen. De langstlevende heeft altijd een paar minimale rechten. Je vindt deze rechten in artikel 4:28 en volgende van het Burgerlijk Wetboek:

1. Het vruchtgebruik van het koophuis als dit deels of geheel tot jouw nalatenschap behoort. Dit recht heeft de langstlevende alleen indien hij of zij er woont.
2. Het vruchtgebruik van de inboedel. Dit recht is bijvoorbeeld van belang als jullie een huurwoning hebben.
3. Het vruchtgebruik van overige bezittingen, als je echtgenoot of geregistreerd partner daar ”behoefte” aan heeft. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je echtgenoot geen eigen vermogen heeft en geen eigen inkomen. Erft je echtgenoot ook geen nabestaandenpensioen? Dan kan een onterfde echtgenoot of geregistreerde partner bijvoorbeeld een vruchtgebruik claimen van je banktegoeden.

Bovenstaande rechten gelden niet voor samenwoners. Op grond van de wet kan een langstlevende samenwoner alleen maar aanspraak maken op het voortgezet gebruik van de koopwoning voor een periode van zes maanden. Daarnaast is een beroep mogelijk op het verblijvingsbeding als jullie een samenlevingscontract hebben. Een verblijvingsbeding is de afspraak dat gemeenschappelijk vermogen bij overlijden naar de langstlevende gaat. Deze standaard afspraak in het samenlevingscontract vervalt niet door een onterving!

Liggen jullie op dit moment in scheiding? Dan is het goed om te weten dat bovenstaande rechten niet van toepassing zijn als het echtscheidingsverzoek langer dan één jaar geleden is ingediend.

Maak ook een levenstestament

Een testament is een notariële akte waarin je bijvoorbeeld je erfgenamen benoemt en een executeur aanwijst. De executeur is degene die na je overlijden de erfenis afwikkelt. Veel mensen maken tegelijk met hun testament ook een levenstestament. Dit is een notariële akte waarin je uit voorzorg een volmacht verleent voor het geval je in de toekomst wilsonbekwaam wordt. Je kunt bijvoorbeeld je kinderen of de executeur tot gevolmachtigde benoemen.

Leg je geen volmacht vast bij de notaris en word je later wilsonbekwaam? Dan kan je echtgenoot of partner een bewind over jouw vermogen aanvragen bij de kantonrechter. Omdat je testament en de onterving geheim zijn, benoemt de kantonrechter waarschijnlijk jouw echtgenoot of partner tot bewindvoerder. Wil je dat niet? Maak dan tegelijk met je testament ook een levenstestament. Tip: vraag bij meerdere notarissen een offerte aan voor je testament en informeer daarbij naar een “combi korting” voor een levenstestament. Hiermee bespaar je honderden euro’s op de totale kosten.

Zorg er voor dat ten minste één van de kinderen op de hoogte is van het levenstestament. Bij de aanvraag van een bewind worden de kinderen namelijk uitgenodigd voor een gesprek. Je kind kan op dat moment het levenstestament laten zien. In beginsel stelt de kantonrechter geen bewind in wanneer je al een levenstestament hebt. Hiermee voorkom je dus dat je echtgenoot jouw financiën gaat beheren op het moment dat je dit zelf niet meer kunt.

Meer lezen?

• Heb je nog geen levenstestament geregeld? Hier vind je meer informatie.
• Je kunt er ook voor kiezen om de kinderen tot erfgenaam te benoemen en aan de langstlevende een woonrecht na te laten.
• Meer uitleg over de geheimhouding van je testament.
• Hebben jullie samen kinderen? Neem dan deze 5 clausules op in je testament.
• Heb je een overlijdensrisicoverzekering afgesloten en zijn er minderjarige kinderen? Lees dan ook dit blog over het instellen van een testamentair bewind.