Een dertig dagen clausule in je testament voorkomt een willekeurige vererving indien jij en je partner kort na elkaar overlijden. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat jullie samen een ongeluk krijgen en dat één van beiden een dag later dan de ander overlijdt. Zonder een 30 dagen clausule in je testament erft de ene familie alles en de andere familie niets. In dit blog ontdek je hoe het zit.
Wat is een dertig dagen clausule?
Een 30 dagen clausule is een voorwaardelijke erfstelling voor je partner. Stel dat jullie samenwonen en geen kinderen hebben. Dan is het heel gebruikelijk om elkaar tot enig erfgenaam te benoemen in een testament. Op die manier erft de langstlevende bijvoorbeeld het huis. De erfstelling voor je partner zorgt er dus voor dat hij of zij beschermd achterblijft.
Maar stel dat jullie samen wat overkomt en dat jullie kort na elkaar overlijden. Op het moment dat de eerste overlijdt is de langstlevende tot enig erfgenaam benoemd. Heeft de langstlevende geen reserve erfgenamen benoemd? Dan komt op grond van de wet de tweede erfenis (inclusief de eerste erfenis) toe aan de familie van de langstlevende. Heeft de langstlevende geen afstammelingen? Dan gaat de erfenis in beginsel naar de ouders, broers en zusters van de langstlevende.
Deze willekeurige vererving naar de ene of de andere familie kun je voorkomen met een dertig dagen clausule. Deze voorwaarde houdt in dat je partner erfgenaam is mits hij of zij nog dertig dagen leeft. Overlijdt de langstlevende binnen 30 dagen? Dan komt jouw erfenis alsnog toe aan je eigen familie. Op die manier zijn beide families dus erfgenaam. De erfenis van partner A gaat naar familie A en de erfenis van partner B gaat naar familie B.
Het belang van een dertig dagen clausule
Gebeurt het echt dat stellen kort na elkaar overlijden? Helaas wel. Enkele jaren geleden haalden twee treurige kwesties het nieuws.
Vooral over de zaak van Michou en Jeroen verschenen meerdere artikelen in de krant. Het pas getrouwde stel overleed binnen een half uur na elkaar, waarschijnlijk vanwege voedselvergiftiging na het eten van vis. Het echtpaar had geen kinderen en geen testament. In dat geval ben je door het aangaan van een huwelijk elkaars enige erfgenaam. Michou overleed als eerste en liet op dat moment Jeroen achter als haar erfgenaam. Minder dan een half uur later overleed Jeroen. Hij liet als erfgenamen achter zijn ouders, broers en zusters.
De rechtbank bepaalde in afwijking van de wet dat beide families recht hadden op de erfenis. In hoger beroep oordeelde het gerechtshof dat hiervan geen sprake kon zijn. Het wettelijke erfrecht moest gewoon worden toegepast. Alles was dus voor de familie van Jeroen. Was dit wat Michou en Jeroen hadden gewild? We kunnen het niet meer aan ze vragen. Zou er een testament zijn geweest, dan hadden we het antwoord daarin kunnen vinden. Er had bijvoorbeeld een 30 dagen clausule in kunnen staan, zodat beide families erfgenaam waren geweest.
Een andere kwestie speelde tijdens de coronapandemie. Een ouder stel overleed binnen een week na elkaar aan corona. Beiden hadden kinderen uit een eerdere relatie. Er stond geen dertig dagen clausule in het testament dat enkele jaren eerder was opgesteld. Hierdoor kwam een deel van de erfenis van echtgenoot A toe aan de kinderen van echtgenoot B. De kinderen van echtgenoot A dienden een klacht in tegen de notaris die het testament had gemaakt. Deze klacht werd afgewezen door de tuchtrechter.
Ook deze zaak had voorkomen kunnen worden door een dertig dagen clausule op te nemen in een testament. Ben jij bezig met het opstellen van een testament? Bespreek met de notaris dan het scenario dat je beoogde erfgenaam kort na jou overlijdt.
Alternatieven voor een dertig dagen clausule
Wil je een 30 dagen clausule opnemen in je testament? Dan kun je bijvoorbeeld de volgende tekst gebruiken:
Ik benoem mijn partner tot mijn enige erfgenaam. Deze erfstelling is gemaakt onder de ontbindende voorwaarde dat mijn partner niet meer in leven is bij aanvang van de dertigste dag na mijn overlijden. Als deze voorwaarde wordt vervuld, komt mijn nalatenschap alsnog toe aan mijn bloedverwanten die door de wet als erfgenamen tot mijn nalatenschap worden geroepen.
Je kunt in plaats hiervan ook kiezen voor een andere regeling:
- Een dertig dagen clausule werkt maar dertig dagen. Je kunt ook een tweetrapsmaking opnemen. Deze clausule werkt bijvoorbeeld ook nog als je partner tien of twintig jaar later overlijdt. Helaas heeft deze variant wel een paar nadelen. De tweetrapsmaking geeft je partner minder vrijheid dan een gewone erfstelling.
- Je kunt over en weer een “reserve erfstelling” opnemen. De eerste erfstelling is dat partners A en B elkaar over en weer tot erfgenaam benoemen. De reserve erfstelling (in beide testamenten) is dat familie A en familie B ieder de helft van de erfenis krijgen als de laatste partner overlijdt.
Voor de tweede optie kun je bijvoorbeeld de volgende tekst gebruiken:
Indien ik tegelijk met of na mijn partner overlijd en mits ik in beide gevallen geen enkele afstammeling achterlaat, benoem ik tot mijn enige erfgenamen:
- voor de ene helft van mijn nalatenschap: de door de wet als erfgenamen tot mijn nalatenschap geroepen bloedverwanten naar evenredigheid van ieders aandeel bij versterf;
- voor de andere helft van mijn nalatenschap: de bloedverwanten die door de wet als erfgenamen tot de nalatenschap van mijn partner worden geroepen (bij gelijktijdig overlijden) of zouden zijn geroepen indien mijn partner gelijktijdig met mij was overleden (indien ik na mijn partner overlijd), in beide gevallen naar evenredigheid van ieders aandeel bij versterf.
Dertig dagen clausule en de erfbelasting
In de Successiewet zijn de schenkbelasting en de erfbelasting geregeld. Als hetzelfde vermogen twee keer vererft binnen dertig dagen wordt er maar één keer erfbelasting geheven. Alleen de tweede verkrijging is in dat geval belast.
Stel bijvoorbeeld dat partner A overlijdt op maandag en dat partner B overlijdt op dinsdag. De erfenis van A gaat dan op maandag naar B. Vervolgens vererft hetzelfde vermogen op dinsdag nog een keer naar de erfgenamen van B. Er zijn dus twee verkrijgingen binnen 24 uur. Op grond van de Successiewet is alleen de tweede verkrijging belast met erfbelasting.
Wie erft de uitkering uit de overlijdensrisicoverzekering?
Veel stellen hebben een zogenoemde “kruislingse” overlijdensrisicoverzekering. Dit betekent dat partner A het leven van partner B heeft verzekerd en in spiegelbeeld partner B het leven van partner A heeft verzekerd. Vaak is een dergelijke polis gekoppeld aan de hypotheek. Dit houdt in dat de uitkering verplicht moet worden gebruikt om de hypotheek af te lossen.
Hebben jullie geen kinderen en twijfel je tussen de verschillende “reserve” regelingen die je kunt opnemen in een testament? Denk er dan aan om met de notaris de overlijdensrisicoverzekering te bespreken. Stel bijvoorbeeld dat de polis is afgesloten op een manier waardoor de uitkering in het vermogen van de langstlevende valt. Dan heeft de 30 dagen clausule in je testament niet tot gevolg dat de helft van de uitkering aan jouw familie toekomt. Het uitgekeerde bedrag komt dus volledig toe aan de familie van de langstlevende.
Wil je de verzekeringsuitkering in alle scenario’s 50/50 over beide families verdelen? Dan kun je in plaats van een dertig dagen clausule beter kiezen voor een reserve erfstelling.
Dertig dagen clausule en je samenlevingscontract
Veel stellen kiezen voor een combinatie van een samenlevingscontract en een testament. Controleer in dat geval of de bepalingen in het samenlevingscontract aansluiten bij de inhoud van je testament.
In je testament kan bijvoorbeeld een erfstelling staan in combinatie met een dertig dagen clausule. Stel dat er in je samenlevingscontract een zogenoemd “verblijvingsbeding” staat zonder een dertig dagen clausule. Overlijden jullie beiden binnen dertig dagen na elkaar? Dan vervalt de erfstelling, maar blijft het verblijvingsbeding van kracht. Dit laatste heeft tot gevolg dat alle gemeenschappelijke bezittingen nog steeds naar één familie vererven.
Als je kiest voor een 30 dagen clausule in je testament is het belangrijk om te checken of deze clausule ook in je samenlevingscontract staat. Vooral in het geval dat jullie samen een woning hebben gekocht.