Het uitgangspunt in de wet is dat de uitbetaling van een legaat plaats moet vinden binnen zes maanden. Maar op deze regel zijn wel een paar uitzonderingen. In dit blog ontdek je wanneer een legaat opeisbaar is.
1. Uitbetaling binnen 6 maanden
Legaten heb je in vele soorten en maten. De meest bekende is het zogenoemde “geldlegaat”. Dit is een clausule in een testament waarin aan iemand een geldbedrag wordt nagelaten. Denk bijvoorbeeld aan een legaat van € 10.000 aan een broer of zus van de overledene.
Ben je tot erfgenaam benoemd? Dan heeft de aanvaarding van de erfenis tot gevolg dat je direct eigenaar bent van de bezittingen van de erflater. De aanvaarding heeft zelfs terugwerkende kracht tot het moment van overlijden. Er hoeft geen leveringshandeling plaats te vinden. Je bent bijvoorbeeld direct rechthebbende van de bankrekening van de overledene. Dat betekent nog niet dat je ook direct kunt beschikken over het banksaldo. Er kan bijvoorbeeld een executeur zijn die de bankrekening beheert tijdens de afwikkeling van de erfenis.
Ben je geen erfgenaam maar legataris? Dan ontstaat er door de aanvaarding van het legaat een vorderingsrecht. Je bent dus niet direct eigenaar of rechthebbende maar je krijgt een recht op levering of betaling. Neem bijvoorbeeld het geval dat de overledene zijn auto aan jou heeft gelegateerd. Op het moment dat je het legaat aanvaardt ben je nog geen eigenaar van de auto. Je hebt wel een recht op levering van de eigendom. Tussen het moment van overlijden en de levering zijn de erfgenamen eigenaar van de gelegateerde auto.
Als je een geldlegaat aanvaardt, ontstaat er een recht op betaling. In de wet staat dat een geldlegaat in beginsel uitbetaald moet worden binnen zes maanden na het overlijden.
2. Andere termijn in het testament
In de wet staat ook dat de erflater “anders mag beschikken”. De termijn voor opeisbaarheid mag dus korter of langer zijn. Korter is niet gebruikelijk, maar langer wel. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat het vermogen van de erflater bestaat uit een koophuis. Misschien moet dat huis verkocht worden voordat de geldlegaten uitbetaald kunnen worden. Om deze reden kan het testament vermelden dat de uitbetaling van het legaat pas plaatsvindt na bijvoorbeeld 12 of 18 maanden.
Het is belangrijk om met dit soort omstandigheden rekening te houden bij het opstellen van een testament. Anders bestaat de mogelijkheid dat een legataris de erfgenamen in gebreke stelt of misschien wel een vertragingsrente eist. Neem bijvoorbeeld het geval dat een legataris recht heeft op € 100.000 en dat het huis pas na 18 maanden wordt verkocht. Stel dat het testament geen betalingstermijn bevat en dat de legataris de executeur in gebreke stelt na 6 maanden. Bij een wettelijke rente van 4% zou de legataris € 4.000 vertragingsrente kunnen eisen als de betaling pas plaatsvindt na 18 maanden.
3. Legaat aan een kind pas uitbetalen na overlijden partner
Het is gebruikelijk om af te wijken van de wettelijke termijn indien de overledene een langstlevende partner achterlaat. Samenwoners benoemen elkaar vaak tot enig erfgenaam. In ruil daarvoor erven de kinderen een geldlegaat dat ze pas mogen opeisen na het overlijden van de langstlevende. In deze situatie is de termijn voor opeisbaarheid dus langer dan 6 maanden.
Er bestaan ook andere langstlevende constructies waarbij er geen geldvordering ontstaat. Voorbeelden zijn het “vruchtgebruik testament” en het “tweetrapstestament”. In deze gevallen erven de kinderen geen geldvordering maar zijn ze “bloot eigenaren” of “verwachters”.
De kinderen kunnen ook een geldvordering erven zonder dat ze legataris zijn. Bij een langstlevende constructie voor gehuwden of geregistreerd partners zijn de kinderen en de langstlevende samen erfgenaam. Op grond van de wet worden alle bezittingen aan de langstlevende toegedeeld. In ruil hiervoor erven de kinderen een geldvordering. Dit wordt ook wel “de wettelijke verdeling” genoemd. In dit geval is de niet-opeisbaarheid van de geldvordering geregeld in de wet. Het is altijd mogelijk om af te wijken van de wettelijke regels of de gebruikelijke bepalingen in een testament. Ben je erfgenaam of legataris en is het voor jou niet duidelijk wat je rechten zijn? Vraag dan een notaris om advies.
4. Betalingsregeling legaat
De erfgenamen kunnen op grond van de wet recht hebben op een betalingsregeling. Je moet daar als erfgenaam wel “gewichtige redenen” voor hebben. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat de erfgenamen bezittingen moeten verkopen om de geldlegaten te kunnen uitbetalen. Stel dat dit niet snel genoeg lukt vanwege “overmacht”. Met dit begrip wordt bedoeld dat de erfgenamen er niks aan kunnen doen dat het niet sneller gaat.
Een betalingsregeling betekent niet alleen dat het geldlegaat later wordt uitbetaald. Het kan ook inhouden dat er een rente verschuldigd is of zekerheden moeten worden verleend. Denk bij dat laatste bijvoorbeeld aan een hypotheekrecht of een pandrecht.
Zelf heb ik nog nooit meegemaakt dat een erfgenaam een beroep moest doen op de bovenstaande uitzondering. Omdat je in Nederland voor een testament altijd naar de notaris moet, is het erg zeldzaam dat een testament onuitvoerbaar is. Voor de gevallen waarin het toch mis gaat, is het fijn dat de wet een regeling bevat.
De executeur of erfgenaam in gebreke stellen
Heb jij recht op een legaat en is de termijn voor uitbetaling verstreken? Denk er dan aan dat je de executeur of de erfgenaam in gebreke moet stellen. Dit betekent dat je degene die de erfenis afwikkelt schriftelijk herinnert aan de betalingsverplichting. Vermeld in je brief het te betalen bedrag, het nummer van je bankrekening en een korte maar redelijke termijn waarbinnen het legaat alsnog moet worden overgemaakt.
De ingebrekestelling is een belangrijke stap bij het opeisen van een vertragingsrente. Je weet niet hoe lang het nog gaat duren. Als het om grote bedragen gaat is het verstandig om direct na het verstrijken van de betalingstermijn een aanmaning te versturen.
Meer lezen?
- Deze 10 soorten legaten kun je in een testament zetten (video).
- Uitleg over je recht op informatie als legataris.
- Heb je recht op een kopie van het testament?
Veelgestelde vragen:
Hoe wordt een legaat uitgekeerd?
Normaal gezien wordt een geldlegaat uitgekeerd door een overboeking vanaf de ervenrekening naar de bankrekening van de legataris.
Wie betaalt het legaat uit?
In een testament waarin een legaat is opgenomen, is normaal gezien altijd een executeur benoemd. De executeur beheert de bankrekening van de overledene. Daarom worden de legaten uitbetaald door de executeur. Staat er niet genoeg geld op de bank? Dan is de executeur bevoegd om bezittingen van de overledene te verkopen.