Beneficiair aanvaarden, zo werkt het!

Een erfenis afwikkelen is geen leuke taak, maar gelukkig blijft er aan het einde meestal wat over voor de erfgenamen. Helaas is dit laatste niet altijd het geval. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek is de gemiddelde erfenis ongeveer € 25.000 waard. De helft van alle erfenissen is kleiner dan dit bedrag en een deel daarvan is zelfs negatief. Laat iemand meer schulden dan bezittingen na? Of weet je niet precies wat je erft? Dan kun je de erfenis uit voorzorg beneficiair aanvaarden. In dit blog leg ik uit wat dit betekent en hoe de beneficiaire aanvaarding werkt.

Wat is beneficiair aanvaarden?

Op het moment dat iemand overlijdt gaan alle rechten en plichten van die persoon over op zijn erfgenamen. Je kunt erfgenaam zijn op grond van de wet of op grond van een testament. Het is niet verplicht om erfgenaam te zijn. Daarom ben je pas erfgenaam op het moment dat je de nalatenschap aanvaardt. Als je geen erfgenaam wilt zijn dan kun je de erfenis verwerpen. Jouw erfdeel gaat in dat geval naar iemand anders. De wet of het testament bepaalt wie dat is. Je kunt bij verwerping dus niet zelf bepalen wie jouw deel krijgt.

De aanvaarding van de erfenis heeft met terugwerkende kracht tot gevolg dat alle rechten en plichten van de erflater overgaan op de erfgenamen. Je bent dus vanaf het moment van overlijden eigenaar van de bezittingen van de overledene en je wordt aansprakelijk voor de schulden van de overledene.

Is een erfenis negatief? Dan wil je als erfgenaam liever niet opdraaien voor de schulden. Daarom zijn er twee manieren waarop je een erfenis kunt aanvaarden: zuiver of beneficiair. In beide gevallen heeft de aanvaarding tot gevolg dat je aansprakelijk wordt voor de schulden van de overledene. Het verschil is dat bij beneficiair aanvaarden alleen de erfenis verhaal biedt voor de schuldeisers. Je eigen vermogen biedt dankzij de beneficiaire aanvaarding geen verhaal en is dus beschermd tegen de schulden van de erflater.

beneficiair aanvaarden

Het verschil tussen “aansprakelijk zijn” en “verhaal bieden”

Als je geen juridische achtergrond hebt, kan het lastig zijn om het verschil te zien tussen de begrippen “aansprakelijk” en “verhaal”. Toch is het belangrijk om dit te begrijpen, want het heeft gevolgen voor jouw rechten en plichten als erfgenaam.

Wanneer je een erfenis zuiver aanvaardt, heeft dit tot gevolg dat je aansprakelijk wordt voor de schulden en dat je eigen vermogen daarvoor verhaal biedt. Dit heeft bijvoorbeeld tot gevolg dat je bij een negatieve erfenis de schulden moet afbetalen uit je eigen vermogen.

Kies je voor beneficiair aanvaarden? Dan ben je nog steeds aansprakelijk voor de schulden, maar biedt je eigen vermogen daarvoor geen verhaal. Dit betekent dat je wel verplicht bent om de schulden te betalen, maar alleen voor zover de erfenis groot genoeg is. Een tekort komt dus niet voor jouw rekening. De schuldeiser van de overledene kan zijn vordering niet verhalen op jouw privé vermogen.

Beneficiair aanvaarden betekent dus niet dat je achterover kunt leunen en dat de schuldeisers het nakijken hebben. Je moet nog steeds de erfenis afwikkelen. Daarbij ben je gebonden aan meer regels dan bij een zuivere aanvaarding. Dit laatste is op zich logisch. In ruil voor de bescherming tegen de schulden wordt er van je verwacht dat je de erfenis netjes en eerlijk afwikkelt.

Wikkel je de erfenis niet goed af? Dan biedt je eigen vermogen voor straf alsnog verhaal voor de schuldeisers! De beneficiaire aanvaarding biedt in dat geval dus geen bescherming meer.

beneficiaire aanvaarding

De formaliteiten voor de aanvaarding

Je kunt als erfgenaam dus kiezen uit drie verschillende opties:

  1. Zuiver aanvaarden
  2. Beneficiair aanvaarden
  3. Verwerpen

In de wet staat dat de keuze plaatsvindt door het “afleggen van daartoe strekkende verklaring ter griffie van de rechtbank van het sterfhuis”. Met het sterfhuis wordt de laatste officiële woonplaats van de overledene bedoeld. Je moet dus niet per ongeluk naar de rechtbank gaan van je eigen woonplaats of de rechtbank van de plaats waarin de erflater is overleden. Hier vind je een overzicht van alle rechtbanken.

wat is beneficiair aanvaarden

Het afleggen van de verklaring gebeurt op basis van een volmacht. Je hoeft dus niet zelf voor de rechter te verschijnen. Voor het beneficiair aanvaarden hoef je alleen maar een formulier te ondertekenen en op te sturen.

Het is niet mogelijk om een erfenis per ongeluk te verwerpen. Dit kan alleen met een formele handeling bij de rechtbank. Zuiver aanvaarden of beneficiair aanvaarden kan wel zonder er bewust van te zijn. Een voorbeeld is de situatie dat een erfgenaam minderjarig is. In dat geval wordt de erfenis automatisch beneficiair aanvaard na drie maanden. Een ander voorbeeld is de situatie dat een erfgenaam zich feitelijk gedraagt alsof hij zuiver aanvaard heeft. In dat geval ben je zuiver erfgenaam, zonder dat je een verklaring hebt afgelegd bij de rechtbank.

nalatenschap feitelijk aanvaarden

Alsnog beneficiair aanvaarden als je later schulden ontdekt

Soms gebeurt het dat iemand een erfenis zuiver aanvaardt en tijdens de afwikkeling pas ontdekt dat er schulden zijn. In dat geval is het mogelijk om alsnog beneficiair te aanvaarden. Dit kan alleen met toestemming van de kantonrechter. Je krijgt deze toestemming als je kunt aantonen dat je niet op de hoogte was van de schulden en dat in redelijkheid ook niet had kunnen zijn.

erfenis alsnog beneficiair aanvaarden

Soms is beneficiair aanvaarden verplicht

In sommige gevallen is beneficiair aanvaarden verplicht. Hierboven noemde ik al het voorbeeld van de minderjarige erfgenaam. In beginsel wordt een minderjarige vertegenwoordigd door zijn ouders. De ouders mogen de erfenis niet zuiver aanvaarden. Verwerpen mag wel, maar alleen met een machtiging van de kantonrechter. De opties voor de ouders zijn:

  1. Binnen drie maanden beneficiair aanvaarden.
  2. Binnen drie maanden verwerpen met een machtiging van de kantonrechter.
  3. Niks doen, waardoor de erfenis automatisch beneficiair wordt aanvaard na 3 maanden.

Bij optie 3 leidt niks doen dus tot aansprakelijkheid van je kind. Want je kind is bij beneficiaire aanvaarding wel erfgenaam van de rechten en plichten van de overledene. Het gevolg is dat je als ouder verantwoordelijk bent voor de afwikkeling van de erfenis. De enige manier om dit te voorkomen is verwerping met een machtiging van de kantonrechter.

Beneficiaire aanvaarding is ook het uitgangspunt als een erfgenaam onder curatele staat, failliet is, in de schuldsanering zit of een beschermingsbewindvoerder heeft.

Stappenplan beneficiair aanvaarden

Voordat je aan de slag kunt met de afwikkeling, moet je de formele stappen voor de beneficiaire aanvaarding volgen:

  1. Zoek precies uit wie de erfgenamen zijn. Check bijvoorbeeld of er een testament is.
  2. Download het formulier voor de beneficiaire aanvaarding en vul dit in.
  3. Verzamel de verplichte bijlagen: kopie legitimatie en kopie akte van overlijden.
  4. Stuur alle verklaringen (ook die van de andere erfgenamen) met de bijlagen als één pakketje naar de rechtbank. Dit zorgt er voor dat je maar één keer leges betaalt.
  5. Wacht totdat je een factuur krijgt van de rechtbank en betaal deze zo snel mogelijk.
  6. Vervolgens maakt de rechtbank een akte op, waarna je een afschrift ontvangt.

Hiermee is de beneficiaire aanvaarding voltooid en begint de zogenoemde “vereffening” van de nalatenschap.

formulier beneficiair aanvaarden
klik op de afbeelding voor een pdf

Is er sprake van een spoedsituatie? Of werkt één van de erfgenamen niet mee? Het erfrecht biedt altijd een oplossing. Zo kun je bijvoorbeeld een vereffenaar laten benoemen of een erfgenaam dwingen tot medewerking.

Welke keuze is het beste?

De meeste erfenissen worden zuiver aanvaard. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat je partner of je langstlevende ouder overlijdt en je 100% zeker weet dat er geen schulden zijn. Zuiver aanvaarden is de goedkoopste optie, maar biedt dus geen bescherming. Twijfel je nog tussen de drie opties? In dit handige overzicht zie je wat de verschillen zijn:

ik aanvaard zuiverik verwerpik aanvaard beneficiair
Wat kost hetGratis€ 155€ 155
Ben je erfgenaamJaNeeJa
Beschermt de wet je tegen schuldenNeeJaJa
Wie wikkelt erfenis afJij, een executeur of je geeft iemand een volmachtJij in elk geval nietJij, een executeur, een vereffenaar of je geeft iemand een volmacht
Wat als de erfenis negatief blijktJouw probleemNiet jouw probleemNiet jouw probleem
Wat als de erfenis positief blijktJij krijgt wat er over isPech, jij krijgt niksJij krijgt wat er over is

Wie wikkelt de erfenis af?

Na het regelen van de beneficiaire aanvaarding is de eerstvolgende vraag wie er bevoegd is om de erfenis af te wikkelen? Dit verschilt per geval.

Het uitgangspunt is dat de erfgenamen samen vereffenaar zijn en dus samen de erfenis moeten afwikkelen. De speciale afwikkeling van een beneficiair aanvaarde erfenis wordt de “vereffening” genoemd. Het vereffenen houdt vooral in dat je de bezittingen te gelde maakt en de opbrengst eerlijk verdeelt over de schuldeisers. Zijn er meerdere erfgenamen? Dan is het gebruikelijk dat één van hen een zogenoemde “boedelvolmacht” krijgt waarmee diegene de erfenis kan vereffenen.

Een andere optie is dat één van de erfgenamen of een andere persoon (bijvoorbeeld een notaris) tot vereffenaar wordt benoemd door de rechter. In tegenstelling tot veel andere formaliteiten kun je dit niet bij de kantonrechter regelen. Je kunt de aanvraag alleen indienen met tussenkomst van een advocaat.

Is er een executeur benoemd en is de erfenis “ruimschoots positief”? Dan hoeft de erfenis niet te worden vereffend. Als de erfenis positief is kunnen alle schulden worden afbetaald en is er geen reden om speciale voorschriften in acht te nemen. Is er een executeur benoemd maar is de erfenis negatief? Dan heeft de beneficiaire aanvaarding tot gevolg dat de executeur niet meer bevoegd is! Dit probleem kun je oplossen doordat de erfgenamen een volmacht geven aan de executeur. Een andere optie is dat je de rechter vraagt om de voormalige executeur tot vereffenaar te benoemen.

vereffening nalatenschap door executeur

Heb je altijd een notaris nodig?

Met de akte van de rechtbank kun je aantonen dat je de erfenis beneficiair hebt aanvaard. Toch heb je daar in de praktijk weinig aan. De rechtbank controleert bijvoorbeeld niet of er een testament is en of alle erfgenamen in de akte staan. De akte hoeft dus niet compleet te zijn. Er is maar één officiële wettelijke manier om aan te tonen wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om de erfenis af te wikkelen. Dit is het laten opstellen van een “verklaring van erfrecht” door de notaris.

In de praktijk kom je bij een beneficiaire aanvaarding niet onder een verklaring van erfrecht uit. Instanties zijn in dat geval extra voorzichtig met het verlenen van hun medewerking. Een bank zal bij een beneficiaire aanvaarding altijd vragen om een verklaring van erfrecht voordat je toegang krijgt tot de bankrekening. Want het laatste wat de bank wil, is gedoe met schuldeisers omdat ze het geld aan de verkeerde persoon hebben gegeven.

Veel mensen weten niet dat je een verklaring van erfrecht online kunt aanvragen. Het is de snelste en goedkoopste manier om een verklaring van erfrecht te laten maken. Tienduizenden mensen hebben al gebruik gemaakt van deze service!

Voorbeeld boedelbeschrijving beneficiaire aanvaarding

Een belangrijke eerste stap van de vereffening is het maken van een boedelbeschrijving. Daarvoor kun je het voorbeeld hieronder gebruiken. Het is de bedoeling dat je de boedelbeschrijving opstuurt naar de rechtbank. Blijkt uit de boedelbeschrijving dat de erfenis negatief is? Meld dit dan in een begeleidende brief aan de kantonrechter. Deze melding is namelijk verplicht. Het kan zijn dat je een brief terug ontvangt met aanwijzingen van de kantonrechter over de verdere afwikkeling.

voorbeeld boedelbeschrijving beneficiaire aanvaarding
klik op de afbeelding voor een pdf

De erfenis blijkt positief te zijn

Is de erfenis uit voorzorg beneficiair aanvaard en blijkt het saldo positief te zijn? Zorg er dan voor dat alle schulden volledig worden afbetaald. Verder hoef je in dat geval niks te doen met de wettelijke voorschriften over de vereffening.

De erfenis blijkt negatief te zijn

Blijkt de erfenis negatief te zijn? In dat geval kunnen de schulden niet volledig worden afbetaald. In veel gevallen blijken er alleen maar schulden te zijn en geen noemenswaardige bezittingen. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat iemand overlijdt zonder koopwoning, zonder auto en zonder spaargeld of beleggingen. Als de “geringe waarde” van de baten daartoe aanleiding geeft, kan de kantonrechter opheffing van de vereffening bevelen. Dit is een verstandige optie als er veel schulden zijn en vrijwel geen bezittingen. De vereffening dient in dat geval geen doel omdat de schuldeisers toch niks gaan ontvangen.

opheffing van de vereffening

Is de erfenis negatief maar zijn er wel veel bezittingen? Denk bijvoorbeeld aan het geval dat iemand een woning nalaat waarvan de waarde lager is dan de hypotheekschuld. In zo’n geval is de vereffening best ingewikkeld. Je moet in dat geval het huis verkopen in overleg met de bank, de makelaar en de notaris, terwijl je de aanwijzingen van de kantonrechter opvolgt. In dat geval doe je er verstandig aan om een professionele vereffenaar te laten benoemen. Dit kan bijvoorbeeld een notaris of een erfrecht advocaat zijn.

Bij een negatieve erfenis moeten uiteindelijk de baten eerlijk over de schuldeisers worden verdeeld. Sommige schuldeisers hebben daarbij voorrang boven andere schuldeisers. Zo heeft de hypotheekbank bijvoorbeeld als eerste recht op de verkoopopbrengst van het huis. De andere schuldeisers krijgen daar alleen iets van als de verkoopprijs hoger is dan de hypotheekschuld.

Bij een negatieve erfenis is het de bedoeling dat er een zogenoemde “uitdelingslijst” wordt gemaakt. Daarop staat hoe de baten over de schuldeisers worden verdeeld. Meer daarover lees je in de officiële richtlijnen voor de vereffening (zie de link in de lijst hieronder).

Meer lezen?

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *