Haal het maximale uit de AWBZ Clausule met dit testament

Heb jij na 30 jaar keihard werken eindelijk je huis afbetaald? Dan wil je toch niet dat de overheid in de laatste jaren alles weer van je afpakt? Tegenwoordig moet je de overwaarde van je huis “opeten” wanneer je in het verpleeghuis belandt. Gelukkig kun je dat voorkomen door een AWBZ clausule op te nemen in je testament. Hiermee kun je als echtpaar duizenden euro’s zorgkosten besparen.

Maar alleen een stukje tekst in je testament is niet voldoende om onder de eigen bijdrage uit te komen. Je hebt als gezin een compleet plan van aanpak nodig om er het maximale uit te halen. Bekijk daarom eerst het stappenplan in onderstaande video en lees daarna verder.

meer video’s over het regelen van je erfenis vind je op mijn YouTube kanaal

Hebben jullie al besloten om een testament en levenstestament te maken, maar heb je nog geen notaris uitgezocht? Dan is het goed om te weten dat er grote prijsverschillen zijn tussen kantoren. Dit komt doordat notarissen zelf hun tarieven mogen bepalen. In sommige regio’s kun je tot wel 1.000 euro besparen door eerst een paar offertes op te vragen voordat je een notaris kiest. De tarieven bij jou in de buurt vind je op deze pagina. Vul een plaatsnaam in en je ziet direct hoeveel geld je kunt besparen.

Het nieuwe erfrecht

Voor een goed begrip van de AWBZ clausule is het nodig om te weten hoe het erfrecht werkt. In het jaar 2003 is het nieuwe Nederlandse erfrecht ingevoerd. Sinds dat jaar geldt er standaard een langstlevende regeling als je getrouwd bent en kinderen hebt. Deze regeling houdt in dat de volledige erfenis naar de langstlevende gaat. In ruil daarvoor erven de kinderen een geldvordering die ze in beginsel pas kunnen opeisen na het overlijden van de langstlevende.

Tot aan het moment van opeisbaarheid betaalt de langstlevende geen rente of aflossing aan de kinderen. Ik noem het daarom ook wel een “tegoedbon”. De kinderen geven de vordering niet op als vermogen in hun aangifte inkomstenbelasting. Hier staat tegenover dat de langstlevende de schuld aan de kinderen ook niet mag opgeven in Box 3. Op papier lijkt de langstlevende dus rijker dan hij of zij in werkelijkheid is. Want het erfdeel van de kinderen lijkt voor de inkomstenbelasting niet te bestaan.

Als de langstlevende naar het verpleeghuis gaat, wordt het huis Box 3 vermogen. Dit heeft tot gevolg dat de volledige overwaarde meetelt voor de berekening van de eigen bijdrage. Die gaat hierdoor omhoog. Dat is dus wat ze bedoelen met het moeten “opeten” van je huis.

Wat is een AWBZ clausule?

De AWBZ clausule is een stukje tekst dat je als echtpaar kunt opnemen in je testament. De clausule houdt in dat de vordering van de kinderen opeisbaar is als de langstlevende naar het verpleeghuis gaat. Hierdoor telt dat deel van het vermogen niet meer mee voor de eigen bijdrage, waardoor deze omlaag gaat.

De afkorting AWBZ staat voor de “Algemene wet bijzondere ziektekosten”. Inmiddels is deze wet vervangen door de WLZ. Deze afkorting staat voor de “Wet langdurige zorg”. In de jaren ’90 hadden we de “Wet op de bejaardenoorden”. Hoewel de naam steeds verandert, blijft het uitgangspunt hetzelfde. Als je in het verpleeghuis zit, betaal je een eigen bijdrage. Er is geen verschil tussen de AWBZ clausule en de WLZ clausule. Alleen de naam is anders, de inhoud is hetzelfde.

Ik hoop dat deze uitleg tot nu toe goed te volgen is. Samengevat: Het huis gaat op grond van de wet naar de langstlevende en die betaalt daardoor een hogere eigen bijdrage voor het verpleeghuis. Je kunt dit voorkomen door een clausule op te nemen in je testament. Maar zoals ik hierboven al schreef, is alleen een stukje tekst niet voldoende. Daarmee haal je er niet het maximale uit. Hierna volgen drie belangrijke aandachtspunten.

1. Maak de vordering opeisbaar bij opname in het verpleeghuis

Er is geen vaste tekst voor de AWBZ clausule. Notarissen werken met eigen teksten die heel verschillend zijn. Vergelijk zelf eens de volgende twee clausules. Welke lijkt jou het beste?

  • Optie 1: “De geldvorderingen zijn opeisbaar indien en voor zover een uitkering van de vordering voorkomt dat een inkomens- en/of vermogenstoets in de weg staat aan uitkeringen of voorzieningen van overheidswege.”
  • Optie 2: “De geldvorderingen zijn opeisbaar indien mijn echtgenote vanwege medische redenen of ouderdom wordt opgenomen in een verpleeghuis of verzorgingshuis, terwijl het geen tijdelijke situatie betreft zoals revalidatie.”

De eerste optie is de standaard tekst die veel notarissen gebruiken sinds de invoering van het nieuwe erfrecht. Ik denk dat het voor de meeste mensen niet duidelijk is wat hier staat. Het lijkt nogal ruim omschreven. Hoe zou deze clausule uitpakken als de eigen bijdrage niet omlaag gaat door de uitbetaling? Bijvoorbeeld indien het resterende vermogen van de langstlevende nog steeds te hoog is? Volgens mij is er dan niks opeisbaar. De uitbetaling van de vordering is in dat geval vrijwillig, wat betekent dat de kinderen schenkbelasting moeten betalen!

De tweede optie is een stuk duidelijker. Opname in het verpleeghuis betekent gewoon uitbetalen. Je loopt dus niet tegen schenkbelasting aan. Een tweede voordeel is besparing van Box 3 heffing. Ook als de eigen bijdrage niet omlaag gaat door de uitbetaling, is het fiscaal gunstig om het vermogen van de langstlevende af te bouwen. In de meeste gevallen is de tweede optie veel beter dan de eerste optie. Kijk dus met een kritische blik naar de tekst die jouw notaris gebruikt.

2. Maak de schuld aan de kinderen zo groot mogelijk

Als je naar het verpleeghuis gaat, wil je zoveel mogelijk geld aan de kinderen kunnen uitkeren. Daarom is het verstandig om de schuld van de langstlevende aan de kinderen zo groot mogelijk te maken. Er zijn twee manieren waarop je dit kunt doen.

De erfdelen aanpassen

De eerste manier is dat je de erfdelen wijzigt in je testament. Stel, jullie zijn een echtpaar met twee kinderen en een gemeenschap van goederen die € 300.000 waard is. Als de eerste van beiden overlijdt, is de erfenis de helft van dit bedrag, dus € 150.000. Er zijn drie erfgenamen, de langstlevende en de beide kinderen. Ze hebben alle drie een gelijk erfdeel. Dit betekent dat de kinderen ieder een vordering van € 50.000 erven. De langstlevende kan van het totale vermogen van € 300.000 dus maar € 100.000 uitbetalen aan de kinderen.

Als je de erfdelen van de kinderen groter maakt, gaat de vordering omhoog. Stel, je geeft de langstlevende een erfdeel van 1% en de kinderen een erfdeel van 99%. In dat geval erven de kinderen ieder een vordering van € 74.250. Van het totale vermogen van € 300.000 kan de langstlevende nu opeens € 148.500 uitbetalen.

Het percentage van de erfdelen heeft geen invloed op de bescherming van de langstlevende. De volledige erfenis gaat nog steeds naar de langstlevende. Het enige verschil is dat de kinderen een hogere vordering erven.

wlz clausule
grotere erfdelen, hogere vordering
Laat de vordering groeien met een rente

De langstlevende betaalt geen rente aan de kinderen. Maar het bijtellen van een rente is wel mogelijk. Bijtellen betekent dat de vordering van de kinderen groter wordt. De rente wordt bijgeteld vanaf het overlijden van de eerste van beide echtgenoten tot aan het moment van uitbetaling.

Zonder testament wordt er op grond van de wet alleen een rente bijgeteld voor zover de wettelijke rente hoger is dan 6%. Als de wettelijke rente 8% is wordt de vordering dus met 2% per jaar verhoogd. Sinds de invoering van het nieuwe erfrecht is de wettelijke rente nog niet boven de 6% geweest. Daarom nemen veel echtparen een renteclausule op in hun testament. De maximale rente die je mag bijtellen is 6% samengesteld. Dit laatste betekent “rente op rente”.

In het voorbeeld hierboven gaat door het aanpassen van de erfdelen de vordering omhoog van € 100.000 naar € 148.500. Als je kiest voor de maximale rente groeit dit bedrag in 5 jaar naar € 198.726. Met een paar kleine aanpassingen in je testament verdubbelt dus het bedrag dat je kunt uitbetalen.

In het voorbeeld testament hieronder zijn behalve de AWBZ clausule ook grotere erfdelen voor de kinderen en een renteclausule opgenomen.

3. Maak een levenstestament

Je hebt pas recht op een plek in het verpleeghuis als je behoefte hebt aan “permanent toezicht” of de hele dag in de “nabijheid van zorg” moet zijn. Veel mensen in het verpleeghuis zijn lichamelijk of geestelijk niet meer in staat om hun eigen zaken te regelen. Bijvoorbeeld omdat ze niet meer wilsbekwaam zijn.

Het is mooi dat het testament aangeeft wat er met je geld moet gebeuren. Maar wie gaat er naar de makelaar, de notaris en de bank om alles te regelen wanneer je dat zelf niet meer kunt? Om deze reden hebben al meer dan een miljoen (!) Nederlanders een levenstestament gemaakt bij de notaris. Dit is een notariële volmacht die je uit voorzorg verleent voor het geval je later wilsonbekwaam wordt.

Met de volmacht in je levenstestament kunnen de kinderen het huis verkopen en de vordering uitbetalen. Als je geen levenstestament hebt en wilsonbekwaam wordt, kunnen de kinderen een bewind aanvragen bij de kantonrechter. In dat geval bestaat de kans dat een professionele bewindvoerder de zaken gaat regelen onder toezicht van de overheid. Komt het dan wel goed met jouw AWBZ clausule? Dat valt nog te bezien. Maak dus tegelijk met je testament ook een levenstestament.

Met deze 3 tips weet je zeker dat jouw AWBZ clausule gaat werken en dat je er het maximale uithaalt.

Erfbelasting en de AWBZ clausule

Met de drie tips hierboven kun je dus meer voordeel halen uit de AWBZ clausule. Maak je bij het eerste overlijden de erfdelen van de kinderen groter en laat je deze groeien met een rente? Dan heeft de vordering van de kinderen een hogere waarde dan bij een standaard testament. Dit betekent dat de erfbelasting bij het overlijden van de eerste echtgenoot hoger is. Maar hier staat tegenover dat de erfbelasting bij het overlijden van de laatste echtgenoot lager is. Vanwege de hogere schuld aan de kinderen is de tweede erfenis namelijk een stuk kleiner. De besparing bij het tweede overlijden is meestal hoger dan de extra erfbelasting bij het eerste overlijden.

De totale erfbelasting over beide erfenissen gaat omlaag, maar bij het eerste overlijden betaal je dus meer. Je wilt niet dat de langstlevende hierdoor in de problemen komt. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat het vermogen vast zit in de woning en er weinig geld op de bank staat. Waar moet de langstlevende in dat geval de erfbelasting van betalen? Het is dus belangrijk om te weten hoe hoog de erfbelasting is in beide erfenissen. Dit kun je door de notaris laten uitrekenen of je kunt het zelf proberen. Op mijn YouTube kanaal vind je meerdere video’s waarbij je zelf mee kunt rekenen met je eigen cijfers.

AWBZ clausule en opvullegaat

Veel echtparen zetten een opvullegaat in hun testament. Dit is een extra legaat voor de langstlevende bovenop zijn of haar erfdeel. Hierdoor gaat de vordering van de kinderen omlaag naar het belastingvrije bedrag. Het gevolg hiervan is dat er bij het eerste overlijden geen erfbelasting wordt betaald. De keerzijde is dat de erfbelasting bij het overlijden van de langstlevende een stuk hoger is. De totale erfbelasting over beide erfenissen is met een opvullegaat vaak hoger dan zonder een opvullegaat.

opvullegaat en awbz clausule
verschil opvullegaat en AWBZ clausule

Je kunt een opvullegaat combineren met een AWBZ clausule, maar het effect van de AWBZ clausule is in dat geval zeer beperkt. Want bij opname in het verpleeghuis kun je veel minder geld uitkeren aan de kinderen. Het komt er dus op neer dat je een keuze moet maken. Wat vind je belangrijker, erfbelasting besparen of zorgkosten besparen? De langstlevende betaalt maar één keer erfbelasting. De eigen bijdrage voor het verpleeghuis betaal je iedere maand. Houd daar rekening mee bij het maken van een keuze.

Tweetrapstestament en het verpleeghuis

Een tweetrapstestament gaat nog een stuk verder dan een opvullegaat. Ook deze regeling heeft uitstel van de erfbelasting als doel. Als je kiest voor deze variant is de langstlevende bij het eerste overlijden de enige erfgenaam. De kinderen erven geen vordering en zijn pas erfgenaam bij het overlijden van de langstlevende. Er zijn notarissen die een klassieke tweetrapsmaking combineren met een verouderde AWBZ clausule. Ik ben van mening dat dit een slecht idee is. Het kan onder andere juridische problemen geven bij de verkoop van het huis.

Ook voor een tweetrapstestament geldt dat de totale erfbelasting over beide erfenissen hoger kan zijn dan bij een standaard testament. Overweeg je toch een tweetrapstestament met een AWBZ clausule? Laat dan meerdere testamentvormen doorrekenen door je notaris. Vraag niet alleen naar de hoogte van de erfbelasting in beide erfenissen, maar ook naar het bedrag dat je bij leven kunt uitbetalen aan de kinderen. Zowel bij een opvullegaat als een tweetrapsmaking zal dit bedrag een stuk lager zijn dan bij het voorbeeld testament hieronder.

Voorbeeld testament met AWBZ clausule

Misschien ben je inmiddels wel benieuwd naar de inhoud van zo’n AWBZ testament. In het voorbeeld testament hieronder zijn de volgende clausules opgenomen:

  • Herroeping vorige testamenten.
  • Rechtskeuze voor Nederlands recht.
  • Alternatieve erfstelling (grotere vordering kinderen).
  • Renteclausule (het bijtellen van rente).
  • AWBZ clausule (vordering opeisbaar).
  • Uitsluitingsclausule.
  • Vrijstelling inbreng.
AWBZ clausule
klik op de afbeelding voor een pdf

AWBZ clausule voor een alleenstaande?

Heb je geen kinderen of geen partner? Dan kun je helaas niks met de uitleg hierboven. Gelukkig is er nog een andere optie. In jouw geval kun je een soort AWBZ clausule of WLZ clausule opnemen in je levenstestament. Hierdoor wordt het mogelijk om vermogen weg te schenken als je in het verpleeghuis belandt en zelf niks meer kunt regelen.

Ben je alleenstaand en heb je kinderen? Dan kun je bijvoorbeeld een volmacht aan je kinderen geven waarmee ze het huis mogen verkopen en de opbrengst aan zichzelf kunnen schenken. Ben je alleenstaand en heb je geen kinderen? Dan kun je hetzelfde vastleggen ten behoeve van je neven en nichten. Het is nogal drastisch, maar het werkt wel. Onderstaande tekst kun je opnemen in je levenstestament:

awbz of wlz clausule levenstestament alleenstaande
awbz clausule alleenstaande

Meer lezen?