Haal het maximale uit de AWBZ Clausule met dit testament

Heb jij na 30 jaar keihard werken eindelijk je koophuis afbetaald? Dan wil je niet dat de overheid in de laatste jaren van je leven alles weer afpakt. Om deze reden hebben vele honderdduizenden echtparen al een testament gemaakt met een zogenoemde AWBZ Clausule. Hiermee voorkom je dat de langstlevende het huis moet “opeten” als hij of zij in het verpleeghuis belandt. In dit blog ontdek je precies hoe de AWBZ clausule werkt en wat jij moet doen om er het maximale uit te halen.

Het nieuwe erfrecht sinds 2003

Voor een goed begrip van de AWBZ clausule is het van belang dat je weet hoe het erfrecht werkt.

In 2003 is het nieuwe Nederlandse erfrecht ingevoerd. Sindsdien geldt er automatisch een langstlevende regeling als je getrouwd bent en kinderen hebt. Deze regeling houdt in dat de langstlevende en de kinderen samen erfgenaam zijn, maar dat alle bezittingen automatisch worden toegedeeld aan de langstlevende. In ruil hiervoor erven de kinderen een geldvordering op de langstlevende.

Neem bijvoorbeeld de situatie dat een echtpaar twee kinderen heeft en een koopwoning met een overwaarde van € 300.000. Op het moment dat de eerste van beide echtgenoten overlijdt is de erfenis de helft van de gemeenschap van goederen. De erfenis is dus € 150.000 waard. Er zijn drie erfgenamen. De langstlevende en de beide kinderen hebben ieder recht op een erfdeel van € 50.000. Alle goederen en schulden worden toegedeeld aan de langstlevende. Hij of zij wordt dus de enige eigenaar van de koopwoning. In ruil daarvoor houdt de langstlevende een schuld aan de beide kinderen.

De langstlevende erft dus € 150.000 aan bezittingen en houdt in ruil daarvoor een schuld van € 100.000 aan de beide kinderen. Per saldo erft de langstlevende dus precies € 50.000. De kinderen erven ieder een geldvordering op de langstlevende van € 50.000. De geldvordering is op grond van de wet pas opeisbaar na het overlijden van de langstlevende. In de tussentijd betaalt de langstlevende geen rente of aflossing. Het bijtellen van een rente is wel mogelijk. Op grond van de wet wordt er een rente bijgeteld voor zover de wettelijke rente hoger is dan 6%. Als de wettelijke rente bijvoorbeeld 7% is, wordt er 1% rente bijgeteld.

Defiscalisatie voor de inkomstenbelasting

De kinderen kunnen dus nog niets opeisen, maar ze erven wel degelijk iets. De geldvordering van de kinderen is een onderdeel van hun vermogen. Toch hoeven de kinderen de geldvordering niet op te geven in hun jaarlijkse aangifte inkomstenbelasting. Een erfrechtelijke geldvordering van een kind op de langstlevende ouder is namelijk “gedefiscaliseerd”. Dit betekent dat de geldvordering vrijgesteld is in Box 3 van de inkomstenbelasting. Het kind betaalt dus geen jaarlijkse rendementsheffing over de geldvordering.

In spiegelbeeld hiervan is de schuld van de langstlevende aan de kinderen ook “gedefiscaliseerd”. Hoewel de langstlevende in werkelijkheid wel een schuld heeft, mag deze dus niet worden opgegeven als schuld in Box 3. Hierdoor lijkt het vermogen van de langstlevende hoger dan het in werkelijkheid is.

Dit zijn goede regelingen voor de meeste gevallen

De hierboven beschreven regelingen hebben een paar grote voordelen. De bescherming van de langstlevende is tegenwoordig in de wet geregeld. Je hoeft dus geen testament meer te maken om je echtgenoot goed verzorgd achter te laten. Hierbij moet ik wel opmerken dat de huidige wettelijke regeling niet van toepassing is als je vóór 2003 een langstlevende testament hebt gemaakt. In dat geval is het verstandig om je testament te vervangen door een nieuw exemplaar.

Een tweede voordeel is dat de afwikkeling van de erfenis grotendeels automatisch gaat. Je hebt bijvoorbeeld geen notariële akte van verdeling nodig. Door de aanvaarding van de erfenis gaat de eigendom van de woning over op de langstlevende. Een simpele “verklaring van erfrecht” volstaat om de woning bij het Kadaster op naam van de langstlevende te zetten.

Ook de eerder beschreven defiscalisatie is in veel gevallen zeer gunstig. Het vermogen van de meeste echtparen bestaat vooral uit de overwaarde van de eigen woning. Als de kinderen hun geldvordering moeten opgeven in Box 3, dan betalen ze in feite vermogensbelasting over het koophuis van hun ouders. Dankzij de defiscalisatie is dat gelukkig niet het geval. Dit is dus zeer gunstig zolang de langstlevende nog in zijn of haar eigen koophuis woont.

Alles verandert als je naar het verpleeghuis gaat.

Stel dat de langstlevende uit het eerder beschreven voorbeeld wordt opgenomen in het verpleeghuis. Het huis staat leeg en de kinderen vragen zich af hoe het verder moet. Ze maken daarom een afspraak bij hun lokale notaris. De langstlevende ouder is inmiddels wilsonbekwaam en kan daarom niet aanwezig zijn bij het gesprek. Hij of zij is niet meer in staat om beslissingen te nemen of een handtekening te zetten.

De notaris heeft veel slecht nieuws voor de kinderen. Allereerst is het van belang dat de kinderen geen eigenaar zijn van het huis. Ook hebben ze geen volmacht van hun langstlevende ouder. Dit betekent dat ze de woning nog niet kunnen verkopen. Eerst moet er een beschermingsbewind worden aangevraagd bij de kantonrechter. Daarna moet de woning worden getaxeerd en vervolgens kan er een machtiging tot verkoop worden aangevraagd. Dit was allemaal niet nodig geweest als de ouders uit voorzorg een volmacht hadden afgegeven aan de kinderen. Daarover later meer.

De kinderen willen ook van de notaris weten hoe ze het vermogen van hun langstlevende ouder versneld kunnen afbouwen. De verkoopopbrengst van het huis op de bank zetten heeft weinig zin vanwege de lage spaarrente. Bovendien moet de langstlevende na de verkoop van het huis ieder jaar Box 3 belasting betalen over de verkoopopbrengst. En tot overmaat van ramp moet de langstlevende ook nog een maandelijkse eigen bijdrage betalen voor het verpleeghuis. Deze eigen bijdrage wordt gebaseerd op de hoogte van het vermogen. Daarbij telt de verkoopopbrengst van het huis mee, terwijl de schuld aan de kinderen niet aftrekbaar is!

Ook op dit punt heeft de notaris slecht nieuws voor de kinderen. Omdat de ouders geen testament hebben gemaakt met een AWBZ clausule is de vordering van de kinderen niet opeisbaar. Als de langstlevende nog wilsbekwaam was geweest, dan had hij of zij de vordering vrijwillig kunnen uitbetalen. Maar zo’n vrijwillige uitbetaling wordt door de belastingdienst wel gezien als een schenking. Dit betekent dat er schenkbelasting verschuldigd is. Met een AWBZ clausule was de uitbetaling belastingvrij geweest!

Je zaken slim regelen bij de notaris

De afgelopen jaren hebben honderdduizenden echtparen hun zaken op een slimme manier geregeld bij de notaris. Hierna ga ik je precies uitleggen wat je nu moet doen om te voorkomen dat je later het huis moet opeten.

1. Bespreek het onderwerp met de kinderen

Het eerste wat ik je aanraad is om de kinderen te betrekken bij dit onderwerp. Vertel dat je van plan bent om een testament te maken en wat je daarin wilt regelen. Hiervoor zijn een paar hele goede redenen:

• Wat je bij de notaris regelt is vooral van belang op het moment dat de langstlevende wilsonbekwaam wordt. Als de kinderen niet weten dat je een testament hebt en wat de bedoeling is, dan worden je wensen niet uitgevoerd.
• De kinderen kunnen verschillende ideeën hebben over wat belangrijk is. Stel dat één van de kinderen de juiste zorg voor de langstlevende belangrijk vindt, terwijl een ander kind de zaken financieel slim wil regelen. Het is verstandig om jullie wensen en plannen te bespreken met de kinderen. Hiermee voorkom je dat de kinderen later ruzie krijgen over hoe het verder moet.
• Laat het concept testament lezen door je kinderen. Als ze vragen hebben dan hoor je dat liever vóórdat je naar de notaris gaat om een handtekening te zetten. Achteraf kun je de stukken niet meer aanpassen zonder opnieuw kosten te maken.

2. Maak de geldvordering eerder opeisbaar

Zoals gezegd is de bescherming van de langstlevende tegenwoordig in de wet geregeld. Toch maken veel echtparen nog steeds een langstlevende testament. Eén van de belangrijkste dingen om daarin te regelen is de zogenoemde AWBZ Clausule. AWBZ staat voor Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten. Deze wet is inmiddels vervangen door de WLZ, de Wet Langdurige Zorg. Toch spreken de meeste notarissen nog steeds van een AWBZ clausule. Deze clausule houdt simpelweg in dat de geldvordering van de kinderen eerder opeisbaar is. Dus niet pas na het overlijden van de langstlevende, maar eerder op het moment van opname in een verpleeghuis.

Het grote voordeel van de AWBZ clausule is dat de uitbetaling van de geldvordering verplicht is. Dit betekent dat er geen sprake is van een schenking. De uitbetaling aan de kinderen is hierdoor niet meer belast met schenkbelasting.

3. Maak een levenstestament

Inmiddels hebben al meer dan 1,5 miljoen (!) Nederlanders een levenstestament gemaakt bij de notaris. Een levenstestament is een notariële akte waarin je uit voorzorg een volmacht verleent aan je vertrouwenspersoon. Met deze volmacht kan iemand bijvoorbeeld de bankzaken regelen als je dat zelf niet meer kunt.

Het is een misverstand om te denken dat je geen levenstestament nodig hebt als je getrouwd bent en kinderen hebt. De meeste levenstestamenten worden juist gemaakt door echtparen met kinderen! Voor echtparen is het gebruikelijk om een volmacht te geven aan elkaar en aan de kinderen. In één levenstestament kun je namelijk meerdere gevolmachtigden benoemen.

Een levenstestament is absoluut nodig als je het maximale uit de AWBZ clausule wilt halen:

• Er is een grote kans dat de langstlevende geestelijk niet meer in staat is om zelf de verkoop van het huis te regelen. Als je een levenstestament hebt hoeven de kinderen geen beschermingsbewind aan te vragen. De kinderen hebben hierdoor ook geen toestemming nodig van de kantonrechter om het huis te verkopen. Dit bespaart veel tijd en geld.
• Zonder een levenstestament kunnen de kinderen de bankzaken niet regelen als de langstlevende wilsonbekwaam is. Bij de meeste banken kun je gratis een onderhandse betaalvolmacht geven aan de kinderen. In de voorwaarden van de bank staat dat deze gratis volmacht eindigt zodra de volmachtgever wilsonbekwaam wordt. Als je de volmacht voor de bankzaken vastlegt in een notarieel levenstestament dan loopt deze wel door bij wilsonbekwaamheid. Je hebt dus een notarieel levenstestament nodig als je wilt dat de kinderen de bankzaken kunnen regelen bij wilsonbekwaamheid.
• Na het uitbetalen van de geldvorderingen staat het grootste deel van de verkoopopbrengst nog steeds op de bankrekening van de langstlevende. Dit vermogen blijft meetellen bij de Box 3 heffing en de eigen bijdrage voor het verpleeghuis. Het kan verstandig zijn om dit deel van het vermogen versneld af te bouwen ten gunste van de kinderen. Dit kan bijvoorbeeld door ieder jaar het belastingvrije bedrag te schenken. Als je zelf niet meer wilsbekwaam bent dan kunnen de kinderen deze schenkingen doen op grond van de volmacht in het levenstestament. Zonder een levenstestament is het niet mogelijk om schenkingen te doen als de langstlevende wilsonbekwaam is.

Combineer je testament dus altijd met een levenstestament. Als je beide akten hebt weet je zeker dat de kinderen later alles kunnen regelen.

4. Maak de hoogte van de geldvordering flexibel

Er zijn nog meer slimme regelingen die je kunt opnemen in een langstlevende testament. Eerder heb je gelezen dat de geldvordering op grond van de wet alleen groeit met een rente als de wettelijke rente hoger is dan 6%. Alleen het meerdere wordt in dat geval bijgeteld. Je kunt hier van afwijken door een renteclausule in je testament te zetten. Het maximaal toegestane rentepercentage is 6% samengesteld. Dit betekent dat er altijd sprake is van 6% rente op rente, ongeacht de hoogte van de wettelijke rente. Als de geldvordering ieder jaar groeit met een maximaal rentepercentage, dan kun je veel meer geld uitbetalen aan de kinderen bij opname in het verpleeghuis. Op de lange termijn is het bijtellen van een rente dus zeer interessant.

Andersom is het ook mogelijk om de geldvordering kleiner te maken. Hier is één hele goede reden voor. Na het overlijden van de eerste ouder moet er eenmalig erfbelasting worden betaald over de waarde van de geldvordering van de kinderen. De langstlevende is verplicht om deze heffing voor te schieten. Een grotere geldvordering betekent uiteraard meer erfbelasting. Je kunt de heffing van erfbelasting voorkomen door een zogenoemd “opvullegaat” op te nemen in je testament. Hierdoor gaat het erfdeel van de langstlevende omhoog en gaat het erfdeel van de kinderen omlaag. Dit heeft tot gevolg dat de kinderen een kleinere geldvordering erven, waardoor de erfbelasting omlaag gaat. Uiteraard betekent een kleinere geldvordering ook dat je minder geld kunt uitbetalen op het moment dat de langstlevende wordt opgenomen in het verpleeghuis. Het opvullegaat heeft dus een voordeel en een nadeel.

Gelukkig kun je de keuze voor een grotere of kleinere geldvordering uitstellen tot na het overlijden van de eerste van beide echtgenoten. Dit kan door beide regelingen (de renteclausule en het opvullegaat) op te nemen in een testament, waarbij je bepaalt dat de langstlevende een keuze mag maken. Er zijn twee goede redenen waarom je deze keuze wilt uitstellen:

• Misschien hebben jullie het huis al wel verkocht op het moment dat de eerste van beiden overlijdt. Dan is het aantrekkelijk om te kiezen voor een zo hoog mogelijke geldvordering van de kinderen. In dat geval maak je geen gebruik van het opvullegaat maar wel van de renteclausule.
• Misschien overlijdt één van beiden wel onverwacht en is de langstlevende nog kerngezond en niet van plan om te verhuizen. Dan kun je het opvullegaat gebruiken in plaats van de renteclausule.

De goedkoopste manier om je testament te regelen.

Het is goed om te weten dat je vrij bent in de keuze voor een notaris. Iedere notaris in Nederland kan voor jou een testament maken. Je bent niet verplicht om naar een lokale notaris te gaan. Ook hoef je niet terug te gaan naar de notaris waar je al klant bent. Er is één centraal register in Nederland waar alle testamenten worden ingeschreven. Verwarring is dus uitgesloten. Het laatste testament wordt altijd gevonden.

De gebruikelijke procedure is dat je een afspraak maakt bij de notaris om jullie situatie en wensen te bespreken. Vervolgens maakt de notaris een concept. Daarna volgt nog een tweede afspraak voor de ondertekening van de akten.

Weet jij al wat je in jouw testament wilt regelen? Dan kun je op deze pagina zelf een concept testament maken. Je slaat in dat geval het eerste gesprek bij de notaris over. Het voordeel hiervan is dat je tot wel 50% bespaart op de notariskosten!

In het testament dat je op deze manier maakt zijn alle regelingen opgenomen die ik hierboven heb besproken.

Voorbeeld testament met AWBZ Clausule

Wil je weten wat er in een standaard testament staat? In het voorbeeld testament hieronder staan onder andere een AWBZ clausule, een renteclausule en een opvullegaat. Zoals je ziet hoeft een eenvoudig testament niet lang of ingewikkeld te zijn.

Meer lezen?

• In deze tabel kun je opzoeken of je rijk genoeg bent voor een opvullegaat.
• Hier kun je een standaard levenstestament bekijken.
• Ook zo’n hekel aan erfbelasting? Dit zijn 10 tips om de erfbelasting te verlagen.
• De erfbelasting bij het overlijden van de eerste ouder is lager dan je denkt.
• Rijke grootouders kunnen veel erfbelasting besparen met een kleinkindlegaat.